Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 
 
Special 'ICT in de zorg', januari 2015
Samen virtueel aan tafel via de YoooM

Op afstand en toch dichtbij

Eenzaamheid is voor ouderen vaak moeilijk aan te pakken, vooral als zij minder mobiel zijn. Contact via de computer kan wellicht uitkomst bieden. Maar de gebruikelijke apps zoals Skype sluiten niet goed aan bij de behoeften van ouderen. Het contact is te afstandelijk en alleen gericht op gesprekken. De Yooom is een nieuw product dat een gevoel van nabijheid kan geven, ook als er niet gepraat wordt. Het wordt nu ook uitgetest in de geestelijke gezondheidszorg.

Zelf doet Robbert Smit het soms ook, samen eten met zijn ouders die 200 km verder weg wonen. Dat kan met zijn YoooM. Dit door hem ontwikkelde product bestaat uit een handige standaard voor de tablet computer, software modules en een speciale lens die een gevoel van nabijheid geeft. Smit was 3 jaar lang coördinator van ConnectedVitality, een project binnen het Europese Ambient Assisted Living-programma (AAL). Dat programma, in Nederland uitgevoerd door ZonMw, is opgezet om ICT-toepassingen te ontwikkelen die ouderen helpen om langer zelfstandig en plezierig thuis te blijven wonen. Het eindproduct van dat project (zie kadertekst) bleek effectief, maar te duur voor de markt. Dus ontwikkelde Smit door, met de YoooM als resultaat.

Beleving essentieel

‘Wij zijn binnen het Europese project gestart met de vraag wat ouderen nodig hebben’, aldus Smit. 'Veel ouderen voelen zich regelmatig eenzaam. Zij zijn minder mobiel, hebben soms hun partner verloren en (klein)kinderen wonen niet in de buurt. Erbij horen wordt dan minder vanzelfsprekend. Terwijl het enorm belangrijk is.' Een ICT-toepassing biedt mogelijkheden om er toch bij te horen. Dat werkt echter alleen als ouderen bereid en in staat zijn om de techniek te gebruiken. Bedieningsgemak is daarbij heel belangrijk. Volgens Smit is er echter meer nodig: 'Het is essentieel dat de toepassing aansluit bij de belevingswereld van ouderen. Zij vinden het bijvoorbeeld plezierig om het grootste deel van iemand te zien op het scherm, inclusief de handen. Lichaamstaal voegt voor hen heel veel toe.’

Verschil met Skype 

‘Het effect is dat je op het scherm de mensen meer ervaart zoals je het gewend bent.’

Smit en zijn collega's gingen op zoek naar mogelijkheden om een ervaring van nabijheid mogelijk te maken. De bestaande mogelijkheden voor communicatie met het beeldscherm, zoals Skype en FaceTime, schieten op dat punt tekort. 'Je ziet alleen iemands hoofd en bovenlichaam. Voor de camera van de tablet hebben we nu een zelf ontwikkelde lens toegevoegd, die verdieping geeft en een breder blikveld. Het effect is dat je op het scherm de mensen meer ervaart zoals je het gewend bent.’ En zo kan Smit via de tablet bijna echt aanschuiven bij de avondmaaltijd van zijn ouders.

Samen eten favoriet

De familie Smit is niet uniek in de manier waarop zij de YoooM gebruiken. Uit het Europese onderzoek, dat inmiddels uitgegroeid is naar meer dan 200 ouderen en hun families, bleek dat samen eten verreweg de meest gewaardeerde toepassing is. ‘Tablet op de tafel, en met één of meerdere mensen virtueel samen eten, en praten. Het kan en het is fun’, vertelt Robbert Smit. ‘Het sluit perfect aan bij intuïtieve patronen, want samen eten en tegelijkertijd delen wat je bezighoudt, is al zo oud als de mensheid zelf. Dat maakt deze toepassing zo populair, ook voor mensen die licht dementerend zijn of minder spraakzaam.’

Ggz-toepassingen

Oudere cliënten van de geestelijke gezondheidszorg (ggz) kunnen dankzij de YoooM wellicht langer thuis blijven wonen. Een aantal zorginstellingen is inmiddels gestart met een pilot. 'We hebben ervoor gezorgd dat het apparaat heel eenvoudig en simpel te bedienen is. Zodat ook ouderen met mentale problemen er niet van in de war of in paniek raken’, zegt Smit. 

In de pilots communiceren oudere cliënten via de YoooM met hulpverleners en ook met elkaar. De voorlopige ervaringen zijn positief. Oudere cliënten die nog thuis wonen, voelen zich veiliger en minder eenzaam. Onderzoekers hebben zelfs aanwijzingen dat langdurig regelmatig gebruik van de YoooM de achteruitgang van de hersenen tegengaat. Cliënten vinden het gebruik plezierig: ‘Vooral ‘s avonds of in het weekend is het fijn dat er iemand is om mee te praten.’

Therapie-aanbod verbreden

Binnenkort start ook Tim Korff, werkzaam als hoofd bedrijfsvoering ouderenpsychiatrie bij GGZ Centraal met de YoooM. De doelgroep bestaat uit ouderen van 65 jaar en ouder uit Flevoland, die naar GGZ Centraal worden verwezen vanwege psychische aandoeningen. 

Korff start met het gebruik bij een deeltijdgroep van 8 cliënten. ‘Binnen GGZ Centraal werken we al met digitale toepassingen’, aldus Korff. ‘We kennen een e-health-platform, mijn ggzcentraal en een bijbehorende app, online behandelprogramma's en de mogelijkheid om te chatten, beeldbellen en veilig mailen. De verwachting is dat we met de YoooM het therapieaanbod voor ouderen verbreden. Het geeft cliënten de mogelijkheid thema’s of afspraken die zijn gemaakt tijdens de fysieke (groeps)bijeenkomsten voort te zetten via de YoooM, op een laagdrempelige manier. Zo kunnen ze op eigen initiatief onderling contact met elkaar hebben en gebruik maken van elkaars krachten.’

Tussenvorm ambulant en klinisch

Korff verwacht nog meer voordelen. ‘Ouderen en behandelaar kunnen ook digitaal contact hebben waardoor het niet altijd noodzakelijk is naar de poli te komen. En in geval van een crisis kunnen cliënten 24 uur per dag contact hebben met een behandelaar of verpleegkundige. Deze tussenvorm tussen klinische en ambulante zorg kan voorkomen dat opname volgt.’ 

‘Eventuele barrières gaan we zeker monitoren. Want is deze nieuwe vorm van contact voldoende in situaties van stress of zijn er meer contactmomenten nodig met professionals? En kunnen cliënten het toestel en programma technisch hanteren in tijden van stress?’ Genoeg vragen dus, maar één ding is duidelijk: het werk van Smit en zijn collega's heeft iets opgeleverd dat meerwaarde kan hebben voor ouderen in uiteenlopende situaties. Misschien wordt het ooit wel het woord van het jaar: 'Vanavond even YoooMen, oma?'

Tekst: José van Berkum
Foto: Marijn van Zanten