Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 

Zelfredzaamheid maakt zorg beter en goedkoper

Betere zorg kan heel goed hand in hand gaan met kostenreductie. Dat blijkt uit twee projecten uit het Nationaal Programma Ouderenzorg van ZonMw. Intensieve persoonlijke begeleiding van kwetsbare ouderen leidt onder de streep tot winst: minder zorgkosten door meer zelfredzaamheid.

Kwetsbare ouderen die acuut worden opgenomen, bijvoorbeeld met een gebroken heup of longontsteking, komen vaak slechter uit het ziekenhuis dan ze erin gingen. Volgens prof. dr. Sophia de Rooij is er bij deze ouderen vaak al meer aan de hand: mobiliteitsbeperkingen, cognitieve problemen, valrisico’s, een relatief slechte voedingstoestand. Een onverwacht ziekenhuisverblijf van een paar dagen kan al genoeg zijn om dat soort ‘geriatrische problemen’ te verergeren. 

Kroon op het werk

De Rooij is hoogleraar Geriatrie-Ouderengeneeskunde aan het AMC. Zij leidt het project Transmurale zorgbrug tussen eerste en tweede lijn, dat is gefinancierd vanuit het Nationaal Programma Ouderenzorg (NPO). ‘Iedereen doet zijn stinkende best om zo’n oudere patiënt weer op de been te krijgen. Het schort alleen vaak aan een goede overdracht, terwijl die eigenlijk de kroon op het werk zou moeten zijn. Mevrouw moet thuis de trap op, dus let erop dat ze voldoende blijft bewegen om valrisico’s te beperken. Of: meneer overziet niet meer goed welke medicijnen hij allemaal moet nemen, dus help hem met zijn medicatie nu er weer nieuwe pillen bij zijn gekomen.’ 

Warme overdracht

In het project is een zogeheten transitiecoach, een hbo-verpleegkundige niveau 5, verantwoordelijk voor de ‘transmurale overdracht’ en de begeleiding na het ontslag. De Rooij: ‘Zij komt al tijdens de opname bij de patiënt op bezoek en inventariseert de wensen en behoeften. Ze praat met de oudere en diens naasten en haalt informatie op bij de verpleging, het geriatrieteam en de behandelend specialist. Bij ontslag zorgt ze voor een warme overdracht vanuit het ziekenhuis naar de thuissituatie. Ze haalt de patiënt letterlijk op en zorgt dat de mantelzorg goed is voorbereid. Ze regelt desgewenst hulpmiddelen en andere ondersteuning, en belt met de huisarts.’ 

‘De transmurale zorgbrug levert een sterftereductie van 40 procent op’ 

Besparingen

Het project was een van de drie nominaties voor de Kwaliteitsprijs 2013, uitgereikt tijdens het Kwaliteitscongres van de Orde van Medisch Specialisten en wetenschappelijke verenigingen. Het werken met een transitiecoach levert niet alleen gezondheidswinst op, de potentiële besparingen kunnen oplopen tot zo’n 219 miljoen euro per jaar. De Rooij: ‘De transmurale zorgbrug levert een sterftereductie van 40 procent op en voorkomt veel dure heropnames. Maar de grootste besparing zit ‘m erin dat deze patiënten het thuis beter zelfstandig redden. En dus niet meteen in een verpleeghuis terechtkomen.’

Zorgplan op maat

Een tweede NPO-project dat leidt tot betere zorg voor minder geld is Om U. Daarin gaat het om een gestructureerd zorgprogramma voor kwetsbare ouderen in de huisartsenpraktijk, uitgevoerd door gespecialiseerde praktijkverpleegkundigen. Projectleider prof. dr. Niek de Wit, hoogleraar Huisartsgeneeskunde aan het Julius Centrum (UMC Utrecht), noemt het een voorbeeld van geïndiceerde preventie. Op populatieniveau wordt een risicogroep geïdentificeerd met een screening van het HIS, het informatiesysteem van de huisartsen. Dat gebeurt met speciale software, die via combinaties van factoren – van actuele aandoeningen tot medicatie – een risicoprofiel vaststelt. De Wit: ‘Op die manier krijg je per praktijk een lijst van oudere patiënten die in aanmerking komen voor het zorgprogramma. De huisarts beoordeelt de lijst en selecteert de patiënten met wie de praktijkverpleegkundige vervolgens concreet aan de slag gaat.’ 

‘De praktijkverpleegkundige vraagt een patiënt waar hij of zij zelf behoefte aan heeft’

Plan op maat

Wat volgt is een arbeidsintensief proces, waarin de verpleegkundige samen met patiënt en mantelzorger de behoeften in kaart brengt op tien dimensies van gezondheid en welzijn. Samen maken ze een zorgplan op maat, waarin verschillende vormen van hulp en ondersteuning op elkaar zijn afgestemd. Niet alleen wordt de behandeling zo effectiever – want integraler – zij sluit ook beter aan bij iemands persoonlijke wensen. De Wit: ‘De praktijkverpleegkundige vraagt een patiënt waar hij of zij zelf behoefte aan heeft. Stel dat iemand vooral graag met de kleinkinderen op stap gaat. Dan is mobiliteit een veel belangrijker doel dan precies op tijd al je medicijnen nemen.’ 

Kosteneffectief

De zorg volgens de Om U-aanpak sluit niet alleen beter aan bij de behoeften van kwetsbare ouderen, zij is ook kosteneffectiever dan de standaard huisartsenzorg. In het onderzoek liep de besparing aan directe medische kosten per oudere op tot 700 euro. Het is eigenlijk te voorbarig om dat getal te extrapoleren naar landelijke cijfers, zegt De Wit, maar bij een brede implementatie zou het op jaarbasis om een paar honderd miljoen euro kunnen gaan.

Krakende knieën

Dé sleutel tot doelmatige zorg is een goed ingerichte zorgketen, stelt De Wit. En net als bij het project van De Rooij is het voorkomen van afhankelijkheid daarbij een cruciale factor. ‘Bij kwetsbare ouderen denken we nog te veel in termen van medische problematiek. Maar voor de mensen zelf gaat het vaak meer om welzijn en zelfredzaamheid. Kun je bijvoorbeeld nog zelf je boodschappen doen? Krakende knieën zijn misschien óók een medisch probleem. Maar het belangrijkste is toch de vraag of je nog naar de supermarkt kunt fietsen of niet.’

Tekst: Marc van Bijsterveldt
Foto: Sabine Joosten / Hollandse Hoogte