Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 
Onderzoek onder klanten voedselbanken

Ook in Nederland lijden mensen honger

Bij de afdeling gezondheidswetenschappen van de VU onderzoekt Judith Neter de hulp van de voedselbanken in het land. De eerste resultaten ontzenuwen het hardnekkige idee dat in Nederland niemand honger lijdt. Tijd voor een wake-up-call.

Welke inzichten levert uw onderzoek op? 

‘De eerste resultaten gaan over voedselzekerheid. Bij een lage voedselzekerheid hebben mensen voldoende te eten, maar is het eten niet gevarieerd en niet gezond genoeg. Bij een zeer lage voedselzekerheid hebben mensen bovendien honger. We hebben onderzoek gedaan bij 250 klanten van 11 voedselbanken. Wat we vonden was onverwacht en een schok. Ruim 70 procent van de klanten van de voedselbank blijkt voedselonzeker te zijn. Van die groep heeft ruim 40 procent honger.’

Hoeveel mensen in Nederland zijn er afhankelijk van voedselpakketten?

‘Er zijn 150 voedselbanken aangesloten zijn bij Voedselbanken Nederland. Die deelden in 2013 wekelijks 35.000 pakketten uit, om 85.000 mensen mee te voeden. De pakketten zijn bedoeld voor 2 tot 3 dagen in de week en als het even kan verdeeld over ontbijt, lunch en avondeten. Maar avondeten kan bijvoorbeeld ook bestaan uit soep en brood.’

Wat zeggen deze resultaten?

‘We leven in een heel welvarend land en politici zeggen vaak dat er in Nederland geen armoede hoeft te zijn en dat niemand honger lijdt. Deze resultaten maken duidelijk dat dit beeld niet klopt.’

Welke ontwikkelingen ziet u?

‘Er leven de laatste jaren steeds meer mensen in armoede. Het aantal mensen dat afhankelijk is van de voedselbank is daarmee hard gestegen. Ter vergelijking: in 2006 deelden voedselbanken wekelijks nog maar 8000 voedselpakketten uit. Als deze trend doorzet, komt er steeds meer behoefte aan hulp van de voedselbank en zullen nog meer mensen honger hebben. Maar bij de voedselbanken is de aanvoer van voedsel afgenomen. De pakketten worden noodgedwongen steeds schraler. 

‘Een gezonder voedselpakket aanbieden is al een grote stap in de goede richting’

Wat betekent dit voor de gezondheid van mensen in armoede?

‘Niet gevarieerd en ongezond eten brengt is slecht voor de gezondheid. Volgens zelfrapportage van klanten van de voedselbank heeft ruim 56% overgewicht en de helft dáárvan obesitas. Dat is fors meer dan de landelijke percentages en dat betreft vermoedelijk nog een onderrapportage. Obesitas wijst niet op goed gevoed zijn! Het gaat vaak gepaard met diabetes, ziektes aan hart en vaten, gewrichtsklachten... Klanten van de voedselbank zijn voor een groot deel afhankelijk van wat er in hun pakket zit en eten bij gebrek aan beter dus ook de zakken chips en de koeken die daarin zitten. We onderzoeken nu de samenstelling van de voedselpakketten vanuit voedingskundig oogpunt. In een interventiestudie hebben we geprobeerd de voedingsinname van ruim 150 voedselbankklanten gezonder te maken. Tien weken lang hebben we bij 3 voedselbanken wekelijks de inhoud van hun voedselpakketten veranderd.’ 

Moet je niet ook informatie geven over gezonde voeding? 

‘Mensen die de voedselbank nodig hebben, hebben vaak op veel fronten problemen. Ze zijn blij met het pakket, maar ze zitten er niet op te wachten dat wij ze gaan vertellen hoe ze gezonder kunnen eten. Sommige voedselbanken geven een cursus over onder meer gezond inkopen doen. Maar in focusgroepen horen wij regelmatig: “Ik weet heus wel wat gezond is, maar ik heb niet eens geld om eten te kopen.” Een gezonder voedselpakket aanbieden is al een grote stap in de goede richting.’ 

Hoe kunnen de pakketten beter gevuld worden?

‘In de eerste plaats door meer voedseldonaties binnen te halen, van bedrijven en van particulieren. Veel bedrijven weten niet dat het goedkoper is producten naar de voedselbank te brengen dan ze te laten vernietigen. Wij hopen dat ze vaker hun overtollige, verkeerd geëtiketteerde en licht beschadigde producten naar de voedselbank gaan brengen, liefst gezonde natuurlijk! Neem kromme komkommers. Supermarkten verkopen die niet, maar ze zijn prima te eten. Dat geldt ook voor veel producten met een tht-datum (tenminste houdbaar tot). Rijst is bijvoorbeeld tot een jaar na de tht-datum nog te eten. Zulke producten mogen nu niet in het voedselpakket. Dat zou flexibeler kunnen. Bij verse producten is de houdbaarheidsdatum natuurlijk wel belangrijk.’

Wat kunnen de voedselbanken zelf verbeteren? 

‘We hebben geïnventariseerd wat er bij voedselbanken goed gaat en wat er beter kan bij het samenstellen van een gezond voedselpakket. Ik heb in een document de samenstelling van het voedingskundig gezien ideale pakket beschreven, met ook een richtlijn voor de ongezonde producten. Dat gaan we testen en uitzetten bij voedselbanken. Zo leren de vrijwilligers ook hoe ze een gezond pakket kunnen samenstellen, als de juiste voedingsmiddelen voorradig zijn. 

Wat draagt je onderzoek maatschappelijk bij?

‘Lokale partijen die met armoedebeleid bezig zijn en een landelijke christelijke partij hebben gereageerd op het onderzoek. Er komen Kamervragen en de media hebben aandacht besteed aan het onderzoek, bijvoorbeeld het NOS Journaal. Maar dat had meer mogen zijn. Het lijkt me toch echt een belangrijk nieuwsfeit dat zoveel mensen in Nederland honger lijden! Verder heeft een zuivelbedrijf dankzij ons onderzoek besloten tot een wekelijkse donatie aan de voedselbank. We hopen dat meer bedrijven volgen. De voedselbank riep allang dat ze meer voedsel nodig had. Maar ze konden dat niet onderbouwen. Nu, met onze cijfers, kunnen ze dat wel.’

Tekst: Veronique Huijbregts
Foto: Marijn van Zanten