Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 
Gebruikers informeren via animaties

De kracht van beeld

In subsidieaanvragen bij ZonMw moeten onderzoekers melden wie de beoogde gebruikers zijn van nieuwe kennis. Sue Gibbs werkt altijd samen met gebruikers in haar baanbrekende werk rond het herstel van beschadigde huid. Onlangs liet ze zelfs een animatiefilmpje maken om mensen te informeren.

‘Tijdens colleges valt er soms een student flauw als ik voor het eerst foto’s van heftige wonden laat zien. Ik wilde voorkomen dat tijdens mijn oratie iemand onderuit zou gaan’, vertelt Sue Gibbs, hoogleraar regeneratieve geneeskunde op het gebied van huid en slijmvliezen bij het VUmc en het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA). Vandaar dat ze vorig jaar een animatiefilmpje liet maken. Gibbs doet onder meer onderzoek naar innovatieve methoden om huid te herstellen die beschadigd is door chronische ontstekingen, brand, chemicaliën, blaarvorming en erfelijke afwijkingen.

Nieuwe huidstukjes

In haar kantoortje in het VUmc toont ze het ‘oratiefilmpje’, waarin het door Gibbs ontwikkelde product Tiscover® centraal staat. De animatie begint met het beeld van een groot rood vlak op een been dat de open wond aangeeft. De kijker ziet daarna hoe een piepklein rondje uit gezonde huid wordt gestanst. De onderlaag van het weefsel wordt in een kweekbakje gelegd waar de huid begint te groeien. De nieuwe huidstukjes worden als een soort pleisters op de wond gelegd en groeien tot een geheel. ‘In twee minuten zie je hoe Tiscover werkt,’ zegt Gibbs.

Medische vraag

De animatie is gemaakt door Nymus3D, een bedrijfje verbonden aan de Universiteit Twente. Gibbs is er razend enthousiast over. Ze heeft het filmpje onlangs nog getoond tijdens een ZonMw-workshop waar projectleiders discussieerden over het nut van gebruikersparticipatie. Voor celbioloog Gibbs is het ondenkbaar dat ze onderzoek zou doen zonder de gebruiker erbij te betrekken. Sterker, deze is cruciaal. ‘Ik begin altijd vanuit de medische vraag: waar hebben arts en patiënt iets aan. Vanaf de eerste dag van mijn onderzoek werk ik daarom met specialisten samen. Zij zijn de basis van mijn onderzoek. Je moet met zoveel aspecten rekening houden. Als je iets wilt ontwikkelen dat chirurgen en dermatologen kunnen toepassen, moet het niet té ingewikkeld in het gebruik zijn. Nieuwe huid moeten ze snel, in een kwartiertje, liefst in de polikliniek kunnen gebruiken.’

Kennisbenuttingsplan

De celbioloog kan zich geheel vinden in de eis van ZonMw dat subsidieaanvragen gepaard moeten gaan met een kennisbenuttingsplan. Onderzoekers moeten voor elke fase van hun onderzoek aangeven wie de gebruikers van de door hen ontwikkelde kennis en producten zijn en hoe zij de resultaten van hun onderzoek verspreiden. Voor implementatieprojecten is dit vanzelfsprekender omdat deze dicht bij gebruikers staan, dan voor fundamenteel wetenschappelijk onderzoek.

Doel is toepassing

Gibbs erkent dat ze het gemakkelijk heeft omdat ze veelal toegepast onderzoek doet en in het ziekenhuis omgeven wordt door gebruikers. ‘Maar uiteindelijk begint ook voor mij alles bij fundamenteel onderzoek, dat door mijn promovendi wordt gedaan. Ook als het om het eerste basale fundamentele onderzoek gaat, wil ik inzicht in de concrete toepassing in de toekomst. Anders bereik je niet je doel: de toepassing. Tenzij je tevreden bent met een publicatie ergens op een boekenplankje.’

Europese regelgeving

Specialisten vormen maar één categorie gebruikers. Ook de ‘regelgevers’ ziet ze als een belangrijke groep. Toen Gibbs in 2004 begon met het kweken van huid was er geen Europese regelgeving voor tissue engineered producten. ‘We waren het erover eens dat er regulering moest zijn om kwaliteit en veiligheid te garanderen.’ Inmiddels zijn er de Wet Veiligheid en Kwaliteit Lichaamsmateriaal en de Europese wetgeving voor Advanced Therapy Medicin Products (ATMP). Ze is niet erg gelukkig met de ATMP die Gibbs’ gekweekte huid in dezelfde categorie plaatst als het controversiëlere stamcelonderzoek. Met alle beperkingen van dien.

‘De animatie heeft zich meer dan terugbetaald’

Het was daarom ook uit strategisch oogpunt achteraf goed dat ze bijvoorbeeld de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) in een vroeg stadium had geïnformeerd over haar onderzoek. ‘Dan heb je de meeste kans dat ze met je willen samenwerken. Samen los je problemen op.’ Inmiddels heeft de IGZ het VUmc een hospital exemption gegeven. Het ziekenhuis mag de gekweekte huid ook buiten de klinische proeven toepassen bij chronische en brandwonden. A-Skin, een spin-offbedrijf van het VUmc met Gibbs als chief scientific officer, vervaardigt de huidstukjes. En zo dient zich een nieuwe gebruiker aan: de zorgverzekeraars. ‘We hebben met Tiscover een veilig product. We hebben patiënten. Maar nu moeten deze behandelingen nog vergoed worden.’

Instructies aan verpleegkundigen

De lijst gebruikers is nog veel langer. Ze toont de Tiscover-animatie aan studenten, patiëntenverenigingen en vooral ook bij instructies aan verpleegkundigen. ‘Als je de gekweekte huid op de wond hebt gelegd, moet je niet te veel bewegen omdat je dan het helingsproces verstoort. In een filmpje kun je zulke do’s en don’ts heel scherp neerzetten.’ 

Terugbetaald

Gibbs wil meer animaties laten maken om gebruikers te informeren. De prioriteit ligt bij een filmpje over brandwondenbehandeling. Het is echter vrij duur. Het ‘oratiefilmpje’ kostte ongeveer 10.000 euro. Er zit geen geluid bij. Het commentaar doet ze zelf. ‘Ik heb het kunnen betalen uit het implementatiebudget van ZonMw. Het maken van zo’n filmpje zou standaard in het budget moeten zitten. Het heeft me enorm geholpen bij het informeren van gebruikers over een onderzoeksresultaat als Tiscover. De animatie heeft zich meer dan terugbetaald. Helemaal als het helpt om de zorgverzekeraars te overtuigen.’

Tekst: Tjitske Lingsma
Foto: Lucy Lambriex