Hoe kunnen instituties, zoals hoger onderwijs en gemeenten, toegankelijker worden voor psychisch kwetsbare jongeren? Ervaringsdeskundigen gingen op onderzoek uit. In 100 ontmoetingen inspireerden zij professionals, bestuurders en beleidsmakers om hun organisaties inclusiever te maken.

Deelnemen aan onderwijs, werken en doen wat je graag doet. Voor psychisch kwetsbare jongeren zijn die dingen soms minder vanzelfsprekend dan zij zouden willen. Liefde moet van twee kanten komen, vindt Szabinka Dudevszky, projectleider Koplopers. Je kunt jongeren coachen, maar je moet ook kijken naar wat instituties nodig hebben om ontvankelijker en inclusiever te worden. Een team van psychisch kwetsbare jongeren, de Koplopers, nam de lead in een project binnen de Academische Werkplaatsen Transformatie Jeugd van ZonMw. Samen met onderzoekers, lectoren en studenten van Hogeschool Rotterdam en Inholland gingen ze op onderzoek  uit. Ze kregen hiervoor op 24 juni een ZonMw Parel, uitgereikt door prinses Laurentien tijdens de talkshow Beweging in Kwetsbaarheid.

Niet zo anders

Van 2006 tot en met 2020 hadden 14 ervaringsdeskundige jongeren ongeveer 100 ontmoetingen. Rode draad was het uitgangspunt dat deze jongeren helemaal niet zo anders zijn; iedereen heeft wel eens een periode van meer psychische kwetsbaarheid, of kent mensen die (soms) kwetsbaarder zijn. Wat zouden hun gesprekspartners nodig hebben om inclusiever te gaan denken, ervaren en werken? Wat zouden ze nodig hebben om vanzelfsprekend ook rekening te houden met het belang van deze jongeren?

Iets speciaals

De Koplopers voerden vele gesprekken, maakten filmpjes en maakten portretten van elkaar; ze gaven hun betrokkenheid bij deze vraag op allerlei manieren vorm. Een onderzoeker deed tegelijkertijd onderzoek, om de opgedane ervaringen overdraagbaar te maken. Al vrij snel bleek tijdens hun ontmoetingen met bestuurders, docenten en andere studenten dat de Koplopers niet alleen psychisch kwetsbaar waren. Ze brachten ook iets speciaals mee. Ze bleken namelijk op een directe en bijzondere manier contact te maken van mens tot mens, iets waar veel mensen nauwelijks aan toe komen. ‘Door hun open houding nodigden ze hun gesprekspartners uit om ook open in gesprek te gaan. Ze raakten mensen, ook in hun eigen persoonlijke ervaringen’, aldus Dudevszky.

Gelijkwaardigheid in de samenwerking bleek essentieel. ‘We hebben gesprekken gevoerd over psychische kwetsbaarheid vanuit het idee dat iedereen kwetsbaarheden kent’  

Zo waren enkele Koplopers uitgenodigd bij 4 directeuren van de gemeente Rotterdam om te praten over inclusiviteit. Toen een van de directeuren aan het begin opperde om een voorstelrondje te doen, nam een Koploper het woord en vroeg ze hun ogen dicht te doen. Vervolgens liet de Koploper een audiofragment horen van gedachten die je kunt hebben als je in de put zit. Dit maakte dat de directeuren meteen werden geraakt op een direct menselijk niveau, waarna het gesprek dat volgde veel gemakkelijker te voeren was en meer diepgang kreeg.

Gelijkwaardiger contact

Hoe zoiets gaat merkte de schrijver van dit artikel zelf. Ik belde Tim Knoote (27), een van de Koplopers. Voordat ik mijn eerste vraag kon stellen vroeg hij mij waar mijn belangstelling vandaan kwam, of ik ervaring had met een of andere vorm van psychische kwetsbaarheid, enzovoorts. Hij nam ook nu de lead en ik merkte dat dit meteen het contact gelijkwaardiger maakte. Knoote heeft jaren van hoge toppen en diepe dalen achter de rug. Hij heeft een bipolaire gevoeligheid die hij zelf heeft weten te integreren in zijn leven. Hierdoor kan hij zonder medicatie, met name dankzij ademtechnieken. Hij ziet zijn kwetsbaarheid als een kracht.

Project als opstapje

Knoote studeerde af in gezondheidszorgtechnologie aan de Hogeschool Rotterdam, werkt in de GGZ en hij specialiseert zich als zelfstandige in ademwerk, dat hemzelf veel harmonie en ruimte bracht. Zijn openheid over zijn eigen verhaal maakte Knoote heel geschikt voor dit project. Wat betekende het project voor hem? ‘Ik zie het als een opstapje, om mijn ervaringen nog meer te verzilveren dan ik nu al doe. Bijvoorbeeld: hoe trek je nou een project van de grond? Daarnaast heb ik unieke contactmomenten gehad met allerlei mensen, dynamische herinneringen.’

Belemmeringen in beeld

‘We weten beter wat psychisch kwetsbare jongeren belemmert of juist helpt in hun deelname aan het onderwijs’, zegt Dudevszky. Belangrijke belemmerende factoren zijn: een stigma hebben (hetzij vanuit medestudenten of docenten, of vanuit zichzelf); de ervaring van isolement en onmacht; een gebrek aan passende begeleiding; en docenten die niet goed weten hoe te handelen. Een veilige schoolcultuur waarin sprake is van normalisering van psychische kwetsbaarheid als een gedeeld begrip, is een van de belangrijkste factoren die de participatie kan bevorderen. Daarnaast hebben de persoonlijke verhalen van de jongeren hun gesprekspartners geïnspireerd – docenten, zorgverleners, bestuurders, beleidsmakers en andere jongeren – om een inclusievere manier van werken na te streven binnen hun eigen omgeving.

Gelijkwaardigheid essentieel

Om participatief actieonderzoek met psychisch kwetsbare jongeren te kunnen doen, zijn samen nadenken over het project en de inzet van creatieve middelen belangrijk gebleken. Daarnaast bleek gelijkwaardigheid in de samenwerking in het project essentieel. Dudevszky: ‘We hebben gesprekken gevoerd over psychische kwetsbaarheid vanuit het idee dat iedereen kwetsbaarheden kent. Als je focust op “het perfecte plaatje”, dan wordt het wel erg leeg.’


Tekst: Claudia Hulshof
Foto: Hans Tak
Publicatiedatum: 29 september 2021

Meer informatie

Website Koplopers

Pareluitreiking in talkshow Beweging in Kwetsbaarheid

Onderzoeksrapport Koplopers: Factoren in participatie

ZonMw-project Koplopers

ZonMw-programma Academische Werkplaatsen Transformatie Jeugd

Parelpagina
 

 

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website