Drie Utrechtse gemeenten pakken het anders aan bij de uitvoering van de Participatiewet. In Houten praten professionals niet over maar mét inwoners die door problemen niet kunnen deelnemen aan de samenleving. Samen pakken ze de verschillende moeilijkheden aan. Ofwel: integraal werken.

Linda (niet haar echte naam) overzag haar problemen niet meer. Ze was weg bij haar partner en daardoor dakloos. Alleen als zij voor hun 2 jonge kinderen zorgde, verbleef ze in de woning, die van haar ex was. Verder zwierf Linda langs vrienden en familie. Haar bewindvoerder beweerde dat ze zware psychische problemen had. Het lukte Linda niet haar leven op orde te krijgen. ‘Het was op alle levensgebieden vreselijk onrustig voor haar’, vertelt Gisou Kalkhoven, werkcoach bij de Houtense Werktafel, het lokale werkteam dat inwoners van Houten begeleidt naar een activiteit of (vrijwilligers)werk.

Eigen domein

Bij de decentralisatie in 2015, waarbij veel diensten van het rijk werden overgeheveld, kwam de ondersteuning voor inwoners bij gemeenten te liggen. Het streven was: hulp op maat en dichter bij de burger, en betere samenwerking van instanties. ‘We zagen dat de hoge verwachtingen niet uitkwamen. De professionals bleven in hun eigen domein en ontwikkelden niet de benodigde brede blik om integraal te kunnen werken’, zegt Joep Binkhorst, onderzoeker aan de Hogeschool Utrecht. Dat was ook Kalkhovens ervaring. Als werkcoach zat ze in hetzelfde gebouw als het sociaal team. ‘Toch konden we elkaar niet vinden. Terwijl we dezelfde klant in ons bestand hadden.’

Het roer om

Terwijl de decentralisatie met bezuinigingen gepaard ging, werd ook meer ingezet op zelfredzaamheid van inwoners. Maar vooral bij mensen die op meerdere terreinen grote problemen ondervonden, kwam dat niet uit de verf, stelt Binkhorst. Als leider van het project Lokaal & Integraal werken aan Participatie helpt hij de gemeenten Houten, Wijk bij Duurstede en Woerden om ieder op eigen wijze het roer om te gooien. Met als doel dat mensen weer kunnen deelnemen aan de samenleving door vrijwilligerswerk, dagbesteding of betaald werk te doen.

Inwoner staat centraal

Houten startte begin 2020 met het project Op Koers. Bijzonder is dat de inwoner letterlijk centraal staat. De professionals spreken tijdens het multidisciplinair overleg niet óver, maar mét de inwoner. ‘Moet je je voorstellen hoe je als klant voor het eerst in alle kwetsbaarheid de kamer binnenkomt terwijl alle professionals naar je kijken’, vertelt Kalkhoven. Om de tafel zitten medewerkers van het sociaal team, werk en inkomen, en welzijn. ‘Als klanten eenmaal hun verhaal doen, worden ze meestal vanzelf rustiger, want ze merken dat er echt naar hen wordt geluisterd en dat hun verhaal serieus wordt opgepakt. Het is minder wij tegen jou’, aldus Kalkhoven. ‘Er worden andersoortige vragen gesteld. De basishouding is: wat heeft u nodig?’, zegt Binkhorst.

Actieplan

‘Als professionals helpen we inwoners om de kluwen aan problemen te ontrafelen. Samen maken we een actieplan, dat eigenlijk organisch ontstaat’, zegt Kalkhoven. De professionals geven advies. Ze kennen de wegen. Dankzij hun netwerk kunnen ze helpen met contacten bij woningbouwverenigingen, urgentiecommissie of de zorg. ‘Maar we nemen niet alles uit handen waardoor mensen achterover kunnen leunen. Ze moeten zelf ook stappen zetten. Omdat je het samen oplost, gaat het sneller’, legt de Houtense werkcoach uit. Ook voor professionals pakt Op Koers goed uit. De expertise van een ander wordt sneller ingeschakeld, vertelt Kalkhoven. ‘Omdat we samen aan tafel zitten, versterken we elkaar. Ik leer elke keer bij.’

'Een responsieve overheid die echt ondersteunt, krijgt veel meer voor elkaar’

Bij invoering van integraal werken is het van belang dat het management er echt voor gaat. ‘Beleidsmakers en managers moeten het goed organiseren en de samenwerking faciliteren. Ze moeten tijd en middelen beschikbaar stellen’, waarschuwt onderzoeker Binkhorst. Het vereist ook steun van bestuurders. ‘Zij moeten bereid zijn ambtelijke en financiële schotten te doorbreken. Om veranderingen echt mogelijk te maken is ook een langetermijnvisie nodig.’ In Houten is Op Koers nog altijd een project en geen vaste werkwijze. ‘Er wordt nu hard gewerkt om de aanpak structureel in te bedden in de gemeente’, weet Binkhorst.

Belangstelling

Met integraal werken wordt resultaat geboekt. Inwoners hebben hun leven sneller op de rit, en kunnen vaker weer participeren, waar mogelijk in betaalde arbeid. ‘De andere bejegening en de menselijke maat zijn de sleutel’, stelt Binkhorst. In Houten is er veel belangstelling voor de aanpak. ‘We worden gevraagd voor workshops en geven informatie bij andere teams. Mensen reageren enthousiast. Op meerdere plekken willen ze het toepassen – want het werkt’, zegt Kalkhoven. Met subsidie via de Verspreidings- en Implementatie Impuls (VIMP) van ZonMw worden de ervaringen van Houten en ook de 2 andere gemeenten verder verspreid. ‘In het voorjaar organiseerden we webinars, waar landelijk veel belangstelling voor was’, vertelt Binkhorst. ‘We zetten nu een leernetwerk op om andere gemeenten er kennis mee te laten maken.'

Vertrouwen

Volgens de onderzoeker is integrale samenwerking dé oplossing. ‘Deze aanpak gaat uit van een ander mensbeeld en een andere visie op dienstverlening. Ik ben ervan overtuigd dat vertrouwen beter werkt dan wantrouwen, want dat schrikt mensen af en dan krijg je ze niet in beweging. Een responsieve overheid die echt ondersteunt, krijgt veel meer voor elkaar.’ En hoe is het inmiddels met Linda? Kalkhoven: ‘Samen hebben we haar belangrijkste problemen aangepakt. Ze heeft nu een huis en een uitkering, en wil graag studeren en aan het werk. Het gaat goed met de kinderen. Ze is er nog niet helemaal, maar ze is een heel eind.’

Bij het project Lokaal & Integraal werken aan Participatie wordt gebruik gemaakt van een analysekader dat bestaat uit 4 ‘vensters’:
1. het burger- of leefwereldvenster;
2. het professionele handelingsvenster;
3. het organisatie- en institutionele venster;
4. het beleids- en bestuurlijke venster.

Om andere gemeenten te inspireren, is een ‘praatplaat’ van de aanpak gemaakt.


Tekst: Tjitske Lingsma
Foto: Nationale Beeldbank
Publicatiedatum: 29 september 2021

Meer informatie

ZonMw-project Lokaal & Integraal Werken aan Participatie

ZonMw-programma Vakkundig aan het werk
 

 

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website