Een lage dosering morfine kan de kwaliteit van leven verbeteren en kortademigheid verlichten bij mensen met ernstige COPD. Er zijn wel milde bijwerkingen, maar niet de nadelige effecten waar longartsen voor vrezen. ‘Daarom hoop ik dat de aarzeling om voor te schrijven afneemt.’

Het gebruik van morfine ter verlichting van kortademigheid bij ernstige COPD staat al in een aantal richtlijnen, maar toch wordt het nog niet veel voorgeschreven. ‘We hebben een aantal jaar geleden een enquête gehouden onder Nederlandse longartsen. Daaruit bleek dat er zorgen waren over bijwerkingen, vooral een negatief effect op de ademhaling’, zegt Daisy Janssen, specialist ouderengeneeskunde bij Ciro, het kennis- en behandelcentrum voor patiënten met een chronische longaandoening.

MORDYC-studie

Artsen zijn vaak bezorgd dat morfine ademhalingsdepressie veroorzaakt of een toename van het koolstofdioxide in het bloed. Daarom zijn juist die gevolgen zorgvuldig in kaart gebracht, zegt Janssen. In de MORDYC-studie werden 111 COPD-patiënten over 2 groepen verdeeld, waarbij de ene groep morfine kreeg en de andere een placebo. Zowel artsen als patiënten wisten niet wie het middel kreeg.

Hogere kwaliteit van leven

Na een behandeling van 4 weken werden de scores en ademhalingsmetingen van beide groepen geanalyseerd, en bleek dat de morfinegroep de kwaliteit van leven een hogere score gaf. Tegelijkertijd waren er geen negatieve effecten op de ademhaling merkbaar. ‘Bij hoge doseringen is dat mogelijk wel een risico, maar bij de 30 milligram orale morfine per 24 uur in deze studie gebeurde dat niet. Daarom hoop ik dat de aarzeling om voor te schrijven afneemt.’

Laxeermiddel erbij

Patiënten kunnen bij gebruik van morfine wel last krijgen van andere bijwerkingen, zoals obstipatie, zegt Janssen. ‘Daarom moet je er altijd een laxeermiddel bij geven. We zien verder dat morfine goed verdragen wordt. Misselijkheid en sufheid kunnen in het begin voorkomen, maar dat is tijdelijk.’

Angstbeleving

Morfine beïnvloedt de gewaarwording van kortademigheid positief, terwijl de ademhaling zelf er niet meetbaar op vooruitgaat. ‘We zien wel dat de ademhalingsfrequentie iets daalt. Daarvan kun je je voorstellen dat ademhalingsspieren minder hard hoeven werken. Mogelijk doet morfine ook iets met de angstbeleving.’ Voor de patiënt maakt het precieze werkingsmechanisme niet veel uit, zegt Janssen. ‘Het gaat er echt om hoe iemand zich voelt. We hebben ervoor gekozen juist het effect op de kwaliteit van leven in kaart te brengen, omdat dat de centrale doelstelling is van palliatieve zorg. En daar zien we een duidelijk effect, vooral bij mensen met de meest ernstige klachten.’


Project: Morphine for palliative treatment of refractory dyspnea in patients with advanced COPD: benefits and respiratory adverse effects
Projectleider:  Daisy Janssen, Maastricht Universitair Medisch Centrum+
Programma: Goed Gebruik Geneesmiddelen , projectnummer: 836031012

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website