Hoe krijg je mensen nog meer aan het sporten en bewegen? In 15 ‘living labs’ werken betrokken partijen samen aan vernieuwende antwoorden op lokale vragen. In het Groningse Oldambt was de ‘verrijkte schooldag’ zó succesvol dat er nu een vervolg komt.

Misschien is de gemeente Oldambt (Oost-Groningen, 38.000 inwoners verdeeld over 15 woonkernen) wel de ideale plek om te onderzoeken hoe je de basisschooljeugd nog meer in beweging kunt krijgen. Het is een gemeente die ontgroent en vergrijst en waar het sportaanbod in de meeste kernen enigszins beperkt is. Bovendien wordt dat aanbod niet door alle kinderen gebruikt, omdat sommige ouders sporten niet stimuleren of het niet kunnen betalen, of omdat het aanbod de kinderen te weinig aanspreekt.

Weerbaarder worden

‘Onze jongeren gebruiken relatief veel jeugdhulp’, vertelt Angela Schulingkamp namens de gemeente Oldambt. ‘Wat wij heel graag willen, is meer kansen aan hen bieden, zodat ze weerbaarder worden. We willen ze laten kennismaken met kunst en cultuur, natuur, techniek, en natuurlijk sport en bewegen.’ Volgens Schulingkamp is juist sport ‘bij uitstek een middel om plezier te hebben én ambitie te ontwikkelen. En als je eenmaal proeft aan ambitie, zul je straks in je werk ook doelen willen nastreven.’

Angela Schulingkamp
Angela Schulingkamp

Eindgebruiker centraal

Dit alles maakt Oldambt dus tot een mooie plek voor een 'living lab': een plek waar allerlei betrokken partijen samenwerken om een maatschappelijk vraagstuk op een slimme en vernieuwende manier aan te pakken. Van de partij zijn bijvoorbeeld basisscholen, een hogeschool en gemeenten. En – belangrijk kenmerk – de eindgebruiker heeft een centrale rol. Angela Schulingkamp is daar erg enthousiast over: ‘Het magnifieke van een 'living lab' is dat alle bij het vraagstuk betrokken partijen worden meegenomen, dus in dit geval ook de ouders van de basisschoolleerlingen. Als je hen laat meedenken en oprecht openstaat voor wat zij willen, dan kun je ze echt bereiken.’

Het ZonMw-programma Living Labs Sport en Bewegen heeft als doel vernieuwende oplossingen (lokaal) te ontwikkelen om sport en bewegen te stimuleren. In 15 'living labs' zoeken gemeenten en hogescholen samen met relevante partijen én met burgers creatieve oplossingen voor uiteenlopende kwesties. Onderwerpen zijn bijvoorbeeld fitheid van werknemers, een veilig klimaat bij sportverenigingen, een betere gezondheid voor mensen met lager inkomens en opleiding, en de toevoeging van zorgfuncties aan het gemeentelijke zwembad.

Projectleider Alien van der Sluis vult aan dat binnen het 'living lab' in Oldambt een ouderraad en een leerlingenraad in het leven werden geroepen. ‘We praten dus niet over de ouders en hun kinderen, maar met hen: “Wat is kansrijk opgroeien? Wat kan daarin de rol zijn van sport en bewegen? Wat zouden jullie leuk vinden om te doen?”

Alien van der Sluis
Alien van der Sluis

Verrijkte schooldag

De gesprekken leidden tot een pilot rondom een zogenoemde ‘verrijkte schooldag’. Dat is een schooldag die langer duurt dan normaal en waarin lessen sport, cultuur, techniek en leefstijl de talentontwikkeling van kinderen stimuleren. In 2020 werd de verrijkte schooldag 2 weken lang aangeboden op de openbare basisschool ‘Houwingaham’ in Bad Nieuweschans (1400 inwoners).

‘Kinderen kregen allerlei nieuwe activiteiten aangereikt, zoals freerunning op het schoolplein en dans. Maar ook een gezonde schoollunch, bedrijfsbezoeken, yoga, muziek en kunst’

‘Je kunt heel lang praten over hoe je zo’n 'living lab' gaat invullen’, zegt Alien van der Sluis, ‘maar van die verrijkte schooldag werd ik echt blij. Kinderen kregen allerlei nieuwe activiteiten aangereikt, zoals freerunning op het schoolplein en dans. Maar denk ook aan een gezonde schoollunch, bedrijfsbezoeken, yoga, muziek en kunst. Het ging om extra activiteiten op het gebied van gezond en kansrijk opgroeien.’ Volgens de evaluatie die onlangs verscheen, was het belangrijkste resultaat van het living lab ‘draagvlak onder de belangrijkste stakeholders voor doorontwikkeling na twee pilotweken’. In gewoon Nederlands: de betrokkenen waren enthousiast over de verrijkte schooldag.

Lokale sportaanbod laten aansluiten

Hoe gaat het nu verder? Want een pilot is leuk, maar ook eindig. Het 'living lab' in Oldambt moet echter leiden tot een structurele samenwerking op het gebied van sport en bewegen. ‘De nieuwe benadering moet landen in de omgeving van het kind’, noemt Angela Schulingkamp dat. Ze is dan ook blij met de ondersteuning van ZonMw voor een vervolg: ‘Nu kunnen we gaan onderzoeken hoe je bouwt aan een duurzame context.’ Daarbij worden de belangrijke lessen uit de eerste pilot meegenomen. Zo’n les is bijvoorbeeld dat er speciale aandacht moet zijn voor de belasting van leerkrachten.

Samenwerken met sportverenigingen

Een andere les: het is de kunst om het bestaande aanbod in de omgeving van het kind te verduurzamen. Vandaar dat lokale sportverenigingen nóg meer worden betrokken bij een tweede pilot, die half mei 2021 startte. ‘Deze keer bieden we de verrijkte schooldag 7 weken lang 2 dagen per week aan op 6 scholen’, zegt Alien van der Sluis. ‘Maar nu willen we het lokale sportaanbod nog beter laten aansluiten op onze dagelijkse programmering, wat een andere samenwerking vergt met de sportverenigingen. Dat past perfect binnen de 'living lab'-gedachte: vernieuwen door samen te werken.’

‘Labs vormen zich rond behoeften burger’

De vorming van de 15 'living labs' is inmiddels geëvalueerd. Daaruit komt naar voren dat er stevige netwerken zijn ontstaan die zich buigen over lokale vraagstukken. Doordat netwerkpartners al in de beginfasen overleggen met inwoners, vormt het living lab zich rond de behoeften van de burgers. Sport en bewegen leent zich goed voor deze aanpak: professionals in dit domein zijn doeners en schuwen vernieuwing niet – zeker niet als blijkt dat inwoners daardoor meer betrokken raken, ook kwetsbare groepen. De living labs werden verbonden met bestaande sportakkoorden tussen sportaanbieders en -verenigingen, maatschappelijke organisaties, scholen, zorgpartijen, gemeente, vrijwilligers, professionals en inwoners. Zo staan in het Oldambtster Sportakkoord (2020) ‘ambities en afspraken om de sportaanbieders sterker te maken, inwoners actiever, en het Oldambt nog beter en mooier.’ Voor sportaanbod dat beter aansluit bij de behoefte zijn innovatieve projecten de logische vervolgstap. De verwachting is dat een 'living lab' zichzelf kan financieren als het voldoende meerwaarde heeft ten opzichte van bestaande aanpakken.

 


Tekst: Stan Verhaag
Foto's: hoofdbeeld: Shutterstock. Portretfoto's: eigen collectie Angela Schulingkamp en eigen collectie Alien van der Sluis
Publicatiedatum: 24 juni 2021

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website