De HPV-Keuzehulp helpt meisjes samen met hun moeders te beslissen of zij zich laten inenten tegen het humaan papillomavirus (HPV), het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken. De online tool stemt af op de vraag van het individu, zodat zij een keuze kan maken die bij haar past. ‘Juist voor twijfelaars kan de site veel betekenen.’

Het percentage kinderen dat werd ingeënt in het kader van de verschillende rijksvaccinatieprogramma’s lag lange tijd ruim boven de 90 procent, vertelt onderzoeker Pepijn van Empelen van TNO. Bij het vaccinatieprogramma om meisjes van 12 jaar in te enten tegen HPV – een virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken – was de verwachting dat zo’n 70 procent zich zou laten inenten. In de praktijk lag de respons op de uitnodigingsbrief voor deze vaccinatie een stuk lager, in 2019 op 53 procent. Mogelijk komt de lage opkomst mede doordat het vaccin beschermt tegen een virus dat bij seksueel contact wordt overgedragen. ‘Veel ouders denken wellicht: laat mijn dochter nog maar even wachten met seks’, zegt Van Empelen. Zeker is dat verhalen op internet over nare bijwerkingen, zoals langdurige vermoeidheid, ook van invloed zijn.

Luisteren naar zorgen

Om de meisjes te helpen goed geïnformeerd te kiezen, maakte TNO samen met de Universiteit Maastricht een digitale keuzehulp. ZonMw verleende subsidie voor de ontwikkeling van de site en voor onderzoek naar de effectiviteit ervan. Mirjam Pot promoveerde in 2018 op dit onderzoek. Ook Van Empelen was bij het project betrokken. ‘We vinden het maken van een weloverwogen keuze belangrijk’, zegt hij. ‘We wilden ook angsten wegnemen en luisteren naar de zorgen die er zijn.’ De keuzehulp is gericht op dochters én hun moeders. Meisjes van 12 jaar mogen wel zelfstandig beslissen om zich te laten vaccineren, maar in de praktijk bleken ze veel met hun moeder over deze keuze te praten, legt Van Empelen uit.

Assistenten

De interactieve website, ontwikkeld in samenspraak met het RIVM, helpt de bezoeker ‘op maat’ bij het zoeken naar de juiste informatie om een besluit te kunnen nemen. Twee digitale assistenten, een moeder en een dokter, leiden bezoekers naar de informatie waarnaar zij op zoek zijn. Op een virtuele weegschaal kunnen ze de persoonlijke voor- en nadelen van vaccinatie stapelen. De weegschaal slaat dan als vanzelf door naar het besluit dat daarbij past.

Beter geïnformeerd en capabeler

TNO en de Universiteit Maastricht verdeelden de meisjes en hun moeders in twee groepen om de effectiviteit van de keuzehulp te meten. De meisjes die de keuzehulp konden gebruiken, bleken een meer geïnformeerde keuze te maken en hadden een positievere houding tegenover het HPV-vaccin dan de meisjes die enkel een uitnodigingsbrief met folder hadden gekregen. De eerste groep voelde zich ook capabeler om de keuze te maken. Toch lieten deze meisjes zich niet vaker vaccineren. Maar, benadrukt Van Empelen, de vaccinatiebereidheid in de testgroep lag al best hoog; in beide groepen op 73 procent.

‘Met alleen een uitnodigingsbrief kom je er niet meer’

De bezoekers brachten gemiddeld 21 minuten op de website door. ‘Dat is echt lang. We zagen dat de kans op vaccinatie steeg naarmate iemand langer op de website had gekeken. Mensen die vooraf vrij negatief waren, dachten na bezoek wel dat het vaccin effectief was. De twijfelaars werden meer gerustgesteld ten aanzien van hun keuze. Omgerekend naar de hele populatie zijn de verschillen tussen beide groepen klinisch relevant. Juist voor twijfelaars kan de site veel betekenen.’

Campagne

De Keuzehulp HPV is inmiddels overgedragen aan het RIVM en sinds 1 oktober 2019 door iedereen te bezoeken. Met een implementatiesubsidie van ZonMw is er in de media en een publiekscampagne veel aandacht geweest voor de lancering van de site. Zelfs in het parlement is de HPV-Keuzehulp besproken, vertelt Van Empelen. Ook parlementariërs weten nu dus dat de website bestaat en onderdeel is van de reguliere communicatie van het RIVM. Met een speciaal ontwikkeld lespakket voor vmbo, havo en vwo kunnen docenten biologie het nut van vaccineren in de klas behandelen. Ze zijn erg tevreden over het lespakket, blijkt uit een evaluatie.

Ruim 8000 bezoekers

Tussen 1 oktober 2019 en eind november van dit jaar was de Keuzehulp 8595 keer bezocht; omgerekend is dat zo’n 8 procent van de populatie die in één jaar voor vaccinatie wordt opgeroepen. Ondanks een tijdelijke opschorting van de HPV-vaccinaties vanwege COVID-19 heeft elk meisje dat zich meldde in 2020 een inenting kunnen krijgen. Maar pas volgend jaar wordt bekend hoeveel dit er zijn geweest, meldt het RIVM. Over het effect van de keuzehulp op de HPV-vaccinatiegraad is dus nog geen uitsluitsel te geven.

Passende ‘look and feel’

Het wordt steeds belangrijker dat mensen eenvoudig de juiste, op hen toegesneden informatie kunnen vinden om een afgewogen keuze over vaccinaties te kunnen maken. Op internet gaan er veel indianenverhalen rond en mensen hebben over vaccinaties vaak veel vragen. ‘Met alleen een uitnodigingsbrief kom je er niet meer. Er is behoefte aan heldere en eerlijke informatie’, verklaart Van Empelen. Daarvoor biedt een online keuzehulp een goede vorm. ‘De “look and feel” moet wel passen bij je gebruiker, net als de presentatie van je informatie. Die moet niet te tekstueel zijn, begrijpelijke illustraties bevatten voor mensen die moeite hebben met lezen, en de gebruiker qua toon aanspreken.’

Meer keuzehulpen

De HPV-Keuzehulp is in Nederland de eerste in zijn soort. De ontwikkeling ervan heeft veel inzichten opgeleverd, bijvoorbeeld over de noodzaak de website behalve op een pc ook op een tablet of de mobiele telefoon te kunnen gebruiken. Een tweede keuzehulp, over de kinkhoestvaccinatie voor zwangere vrouwen, is in de maak. Een keuzehulp voor de HPV-vaccinatie voor jongens staat op de rol. De ervaringen met de eerste keuzehulp waren al zo positief dat ontwikkelaar Mirjam Pot de Public Health proefschriftprijs kreeg. De volgende keuzehulpen zullen met alle opgedane kennis nog beter worden, verwacht Van Empelen.


Auteur: Veronique Huijbregts
Foto:  Stock
Publicatiedatum: 18 december 2020

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website