Gezond beginnen aan de zwangerschap is belangrijk voor moeder en kind. Die boodschap bereikt nog lang niet alle mensen met een kinderwens. In Zeist is hiervoor een ‘lokale aanpak op maat’ beproefd, inclusief promotiecampagne. De aanpak krijgt nu een vervolg in zes andere gemeenten.

Een movement creëren rond gezond zwanger worden. Dat is nodig om preconceptiezorg onder de aandacht te brengen van mensen met een kinderwens, zegt Marjolein Poels, senior onderzoeker en projectleider van de APROPOS-studies. In APROPOS I (UMC Utrecht) is een lokale aanpak op maat ontwikkeld in de gemeente Zeist. In de vervolgstudie APROPOS II (Erasmus MC) krijgt deze navolging in Tilburg, Barneveld, Deventer, Zoetermeer, Amersfoort en Utrecht. 

Waarom is preconceptiezorg zo belangrijk? 

‘Mensen kunnen de kans op een gezonde zwangerschap en een gezond kind vergroten door foliumzuur te slikken, niet te roken, geen alcohol te drinken, zo nodig af te vallen en gezond te leven. Daarnaast kunnen ze letten op de invloed van bepaalde aandoeningen (zoals diabetes), het gebruik van geneesmiddelen, arbeidsomstandigheden en erfelijke factoren. Al deze zaken kunnen ze bespreken met een zorgverlener die ervoor kan zorgen dat ze zo nodig de op hen toegesneden preventieve zorg krijgen.’

Wat hebben jullie precies in Zeist gedaan? 

‘Om de preconceptiezorg in Zeist te verbeteren hebben we ons enerzijds gericht op de doelgroep, anderzijds op een breed netwerk van zorgprofessionals, ook buiten de geboortezorg. Voor de doelgroep hebben we een communicatiecampagne ontwikkeld, met posters en flyers, en hielden we groepsvoorlichtingen. Voor de zorgverleners hebben we een symposium georganiseerd en samen met hen hebben we een zorgroute – een lokale aanpak op maat – bepaald. De verloskundigenpraktijk heeft in Zeist een sleutelrol gekregen. Zij gaven de preconceptieconsulten, de overige zorgverleners wisten dat en konden vrouwen daarop wijzen.’

Was het een succes? 

‘Zeker. Deze aanpak had een positieve invloed op het aantal preconceptieconsulten, maar vooral ook op hoeveel vrouwen zelf informatie gingen zoeken over de voorbereiding op de zwangerschap. Daarna ontstond de wens om zo’n strategie te beproeven in meer regio’s, waaronder grotere gemeenten en gemeenten met een andere bevolkingssamenstelling. Daaruit is de APROPOS-II-studie ontstaan.’ 

Ziet die strategie er nog hetzelfde uit als in Zeist?

‘Uit APROPOS I hebben we geleerd dat er om de doelgroep te bereiken meer nodig is dan alleen informeren. Veel mensen laten de voorbehoedsmiddelen achterwege en “zien wel wat er gebeurt”. De vraag is in hoeverre je dan openstaat voor informatie. Het woord preconceptiezorg alleen al, dat spreekt niet aan. Dus hebben we het “duffe” zorgimago vaarwel gezegd en zijn we met Woke Women veel meer een movement geworden.’

Wat moeten we ons daarbij voorstellen? 

‘Woke Women is een socialemarketingstrategie rond “vrouw zijn” die breder is ingestoken dan alleen preconceptiezorg of kinderwens. In iedere gemeente organiseren we een aftrapweek waarin we ludieke acties organiseren met lokale partners. Ook werken we met lokale ambassadeurs; vrouwen met een voorbeeldfunctie en een groot bereik. We hebben veel hippe merchandise, van hoodies tot lipgloss. We willen vrouwen stimuleren open met elkaar te praten over het hebben van een kinderwens. Als je alleen maar informeert, zakt het iedere keer in op het moment dat je die posters en flyers weer weghaalt. We denken dat dit meer effect heeft.’ 

Wat is de rol van gemeenten bij preconceptiezorg?

‘Zij hebben een preventieve taak, dus een belangrijke rol bij preconceptiezorg. Daarom betrekken we ze uitgebreid bij het project. We koppelen onze aanpak in iedere gemeente aan het landelijke actieprogramma Kansrijke Start. Dat programma kent drie pijlers: voor de zwangerschap, tijdens de zwangerschap en na de geboorte. Ons project geeft deels invulling aan de eerste pijler. We bieden gemeenten die niet meedoen aan de studie daarom ook de mogelijkheid om de gehele Woke-Women-strategie in te zetten, dus de promotiecampagne, de inzet van lokale ambassadeurs en de lokale zorgroute.’ 

Waarom is preconceptiezorg nog niet vanzelfsprekend? 

‘Het liefste willen we dat elke vrouw al voor haar zwangerschap naar een zorgverlener gaat voor preconceptioneel advies. Maar daar zit nog een aantal haken en ogen aan. Er is inmiddels een vergoeding mogelijk voor het preconceptieconsult, maar dit tarief is niet dekkend voor de tijd die zorgverleners nodig hebben. Daarnaast is een kinderwens niet iets waar veel mensen openlijk over praten. Vrouwen gaan daarvoor niet zo snel naar een zorgverlener.’ 

Hoe meten jullie of deze aanpak effectief is?

‘We kijken natuurlijk of het aantal preconceptiezorgconsulten is gestegen, maar onze belangrijkste graadmeter is leefstijlverandering. Deze resultaten koppelen we vervolgens aan de zwangerschapsuitkomsten. Daarnaast doen we een procesevaluatie; hoe werken de zorgprofessionals samen en hoe verloopt het implementatieproces? En we onderzoeken de opvattingen van een brede groep zorgverleners over de toegevoegde waarde van interventies voor de zwangerschap. Zijn ze zich ervan bewust hoe belangrijk die periode voor de conceptie is? Ook dat beogen we te verbeteren.’ 


Tekst: Denise Hilhorst
Foto: Campagnebeeld Woke Women
Publicatiedatum: 2 juni 2020

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website