‘Vandaag hebben we een ingrijpend besluit moeten nemen. Want juist omdat ouderen zo kwetsbaar zijn, hebben we besloten om in alle verpleeghuizen en kleinschalige woonvormen in de ouderenzorg de deuren te sluiten voor bezoekers en alle anderen die niet noodzakelijk zijn voor de zorg.’ Met deze woorden sloot minister Hugo de Jonge op 19 maart 2020 de deuren van de Nederlandse zorginstellingen.

Het klonk zo logisch: al weken werd Nederland geconfronteerd met een niet te stoppen stijging van coronapatiënten, die de capaciteit van de intensive care gevaarlijk dicht bij de afgrond had gebracht. Er moest iets gebeuren om deze kwetsbare groep te beschermen. 

Schrijnend leed

Maar een verpleeghuis bleek geen intensive care. De beoogde gezondheidswinst stond in schril contrast met het schrijnende menselijk leed dat de maatregel veroorzaakte bij de bewoners en hun dierbaren. Bijvoorbeeld bij kinderen met een verstandelijke beperking die de aanraking van hun moeder misten en bij ouderen met dementie die zich verlaten en vergeten voelden. Sommige mensen vroegen zich af of het middel niet erger was dan de kwaal. 

Wat is noodzakelijke zorg en wie mag dat bepalen?

De situatie heeft raakvlakken met antibioticaresistentie. Ook hier worden bewoners van verpleeghuizen soms langdurig in isolatie geplaatst om verspreiding van hun resistente bacterie te voorkomen. In mijn proefschrift over ‘goede zorg in tijden van antibioticaresistentie’ onderzocht ik vanuit filosofisch perspectief welke impact die afzondering op hen heeft. De filosofen Sen en Nussbaum stellen met de capability approach niet gezondheid centraal, maar de vrijheid om te kiezen voor een waardevol leven. Dat maakt helder hoeveel méér er op het spel staat. Mensen in isolatie lijden onder het gemis van hun dierbaren, voelen zich gestigmatiseerd en gaan gebukt onder de onduidelijkheid van de situatie. 

Waardevol leven

Vanuit dat perspectief is de vraag die je zou willen stellen: wat is er allemaal mogelijk zonder onnodig risico, om mensen wél een waardevol leven te geven? In plaats van alle dierbaren te weren, zou je bijvoorbeeld kunnen vragen of zíj de noodzakelijke zorg willen komen verlenen. Je zou naasten kunnen toestaan hun geliefde in huis te nemen. En waarom zou een afdeling niet mogen zeggen, als alle betrokkenen het erover eens zijn: wij accepteren de risico’s van contact, wetend dat de gemiddelde levensduur in het verpleeghuis hoe dan ook maar anderhalf jaar is?

Noodzakelijk

De moeilijkheid zit hem dus vooral in de woorden ‘niet noodzakelijk’. Want wat is noodzakelijke zorg en wie mag dat bepalen? Dat hangt er maar van af uit welk perspectief je het bekijkt.


Babette Rump is arts maatschappij & gezondheid (profiel infectieziektenbestrijding) bij het RIVM. Ze promoveert op 10 september aan het Radboudumc op haar proefschrift ‘Responsible care in times of antimicrobial resistance – caring for the carrier’. Haar promotieonderzoek is deel van een project dat ZonMw financierde.

Foto: Linda Hemnes
Publicatiedatum: 2 juni 2020

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website