Jongeren die hun talenten willen inzetten voor de samenleving, kunnen vanaf maart meedoen aan de maatschappelijke diensttijd. De afgelopen twee jaar is hiermee in proeftuinen geëxperimenteerd. Aansluiten bij de individuele motivatie van jongeren, van werving tot afronding, blijkt cruciaal.

Jongeren in staat stellen op vrijwillige basis bij te dragen aan de samenleving, anderen te ontmoeten en zichzelf te ontwikkelen. Dat is het doel van de maatschappelijke diensttijd (MDT), een concept dat het kabinet-Rutte III in 2017 introduceerde in het regeerakkoord. Programmadirecteur MDT Jacqueline de Jager legt uit dat jongeren zich naast hun werk, studie of uitkering voor anderen kunnen inzetten vanuit hun eigen talenten en interesses. ‘Ze moeten er ook zelf iets aan hebben. Zo kan een MDT-traject leiden tot een betere keuze voor een vervolgopleiding, een baan of tot een duwtje in de rug omdat je even bent afgedwaald. Maar het kan ook zijn dat je bepaalde vaardigheden wilt ontwikkelen of gewoon iets wilt doen voor een ander.’

MDT-proeftuinen

Welke vorm de maatschappelijke diensttijd moest krijgen, was in 2017 een open vraag. ZonMw kreeg de opdracht het plan verder uit te werken, samen met de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Zij betrokken jongeren bij de ontwikkeling van het concept, door hen te laten meedoen aan MDT-proeftuinen. ZonMw verstrekte hiervoor subsidies vanuit het Actieprogramma Maatschappelijke Diensttijd.

87 proeftuinen

Vanaf september 2018 zijn in totaal 87 proeftuinen opgezet in samenwerking met scholen, maatschappelijke organisaties, gemeenten en/of bedrijven. Ruim 10.000 jongeren van 14 tot en met 27 jaar – de leeftijdscategorie voor MDT – doen hier al aan mee en het aantal groeit gestaag. De Jager: ‘We willen eerst weten waar de behoeften liggen en onder welke randvoorwaarden de jongeren en diverse organisaties willen meedoen. Wat zijn bijvoorbeeld de werkzame elementen om jongeren te werven, te begeleiden, te matchen met organisaties en te belonen? Dit hebben we in verschillende subsidierondes gedaan, zodat iedere ronde weer kon leren van de vorige.’

Grote verscheidenheid

Tijdens deze experimentele fase investeert een jongere minimaal 80 uur in MDT. De variatie in projecten is groot, vertelt Nilco van der Steege. Hij is onderzoeker bij Significant Public, een advies- en onderzoeksbureau op het gebied van maatschappelijke vernieuwing. Ook is hij lid van het kernteam MDT, met De Jager aan het hoofd. ‘Het is mooi dat er zoveel verschillende proeftuinen zijn. Door die verscheidenheid kunnen we meer leren en hebben jongeren een grotere keuze’, zegt hij. ‘Er zijn bijvoorbeeld proeftuinen waarbij jongeren kleine dorpskernen proberen te versterken door leuke activiteiten voor zo’n dorp te organiseren of zich in te zetten voor kwetsbare groepen. Aan de andere kant van het spectrum zijn er proeftuinen die juist de jongeren helpen zich te ontwikkelen. Zij krijgen bijvoorbeeld een leergang sociaal ondernemerschap aangeboden om hun sociale ambities te realiseren.’

Voor de ene jongere is een hoodie van de organisatie een passende beloning, voor de ander een erkend certificaat

Als voorbeeld van een succesvolle proeftuin noemt de onderzoeker het Young Talent Program van het Rode Kruis in Zeist. Jongeren volgen hetzij een half jaar een uitgebreid programma of ontwikkelen zich als coach om de deelnemers te begeleiden. Het doel is dat zij hun talenten ontdekken en allerlei vaardigheden leren. Het programma is volgens Van der Steege veelzijdig. ‘De jongeren krijgen een uitgebreide EHBO-training, ze ondersteunen evenementen van het Rode Kruis zoals de Nijmeegse Wandelvierdaagse, ze gaan met elkaar een weekend op expeditie waarbij ze hun grenzen leren kennen en ze stellen zichzelf uitdagende doelen op het gebied van sport. Iemand die bijvoorbeeld goed kan hardlopen kan zijn persoonlijke record verbeteren. Het is een mooie proeftuin waarin alle doelen samenkomen. De activiteiten zijn immers maatschappelijk relevant, de jongeren leren iets en ze ontmoeten elkaar vanuit alle geledingen van de samenleving.’

Veel geleerd

De afgelopen twee jaar is er enorm veel geleerd vanuit de proeftuinen, constateren De Jager en Van der Steege. Een belangrijke bevinding is dat een MDT-project moet aansluiten op de motivatie van de jongere. Die wil bijvoorbeeld iets leren, samenwerken met anderen, iets voor mensen betekenen of gewoon leuk vrijwilligerswerk doen. Daarbij is het van belang in alle fasen rekening te houden met iemands specifieke motivatie. Dit begint bij de werving en gaat door tot de afronding van de MDT. Zo is voor de ene jongere een hoodie van de organisatie een passende beloning en voor de ander een erkend certificaat. Verder is samenwerking met andere partners, zoals maatschappelijke organisaties en scholen, een belangrijke succesfactor. Investeren in een netwerk en verbanden leggen tussen organisaties leiden ook tot een betere afstemming van vraag en aanbod. 

Landelijk dekkend netwerk

Op 16 maart start MDT officieel. Naast voortzetting en uitbreiding van een deel van de projecten beginnen er nieuwe initiatieven. Het streven is een landelijk dekkend netwerk van projecten, die ook met elkaar samenwerken. De Jager: ‘Het ontwikkelingsproces van MDT houdt nooit op, ook niet na 16 maart. In de toekomst komt er een website waar jongeren projecten kunnen vinden die bij hen passen. Uiteindelijk hopen we dat MDT voor jongeren, organisaties en de samenleving als geheel iets oplevert. Het zou mooi zijn als een groot aantal deelnemers de vrijwilligers van de toekomst worden.’

Van Old-school tot Super Heroes

De grote variatie in de MDT-proeftuinen blijkt uit enkele willekeurige voorbeelden. Neem Old-school in Arnhem. Bij dit project kunnen jongeren als een ‘kennisdetective’ informatie verzamelen door te praten met ouderen. De verhalen die daaruit voortkomen, moeten ze presenteren via bijvoorbeeld een filmpje of poster. Vrijwillig Traineeship in het Westland biedt jongeren de mogelijkheid zich te oriënteren bij drie verschillende organisaties in de regio. Het gaat om een sportvereniging, een organisatie voor gehandicaptenzorg en een welzijnsorganisatie. Daar leren ze nieuwe vaardigheden en kunnen ze iets betekenen voor anderen. In Leeuwarden worden jongeren in het project Super Heroes uitgedaagd de stad leefbaarder te maken door een of meerdere maatschappelijke problemen aan te pakken. Doordat zij ook vrienden uitdagen mee te doen, moet een sneeuwbaleffect ontstaan.
 


Tekst: John Ekkelboom
Foto: Shutterstock
Publicatiedatum: 27 januari 2020

 

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website