Mensen met verward gedrag op straat hebben niet zelden complexe gezondheidsproblemen. Het Arnhemse ziekenhuis Rijnstate beproefde een nieuwe manier om hen op te vangen, waarbij een ervaringsdeskundige ze mede begeleidt. Nu nog de financiën om de succesvolle aanpak structureel te maken.

‘Wij werkten in Rijnstate al langer aan de integratie van somatische en psychiatrische zorg en wilden deze aanpak uitbreiden tot de acute zorg’, vertelt Jeroen van Waarde, psychiater bij het ziekenhuis in Arnhem. Hij leidde het pilotproject Opvang Verwarde Personen Onder Invloed van Alcohol en/of Drugs. Bij crises belandden mensen uit deze groep voorheen vaak in de politiecel. De politie wist geen raad met hen en zette ze na een paar uur – onbehandeld – weer op straat. Bij acute lichamelijke problemen kwamen ze vaak op de spoedeisende hulp (SEH), maar ook daar werden meestal alleen hun lichamelijke klachten behandeld.

 

Jeroen van Waarde

Centrale opvang

Met de pilot wilde Rijnstate onderzoeken of de zorg voor deze groep mensen kon verbeteren, door een centrale opvanglocatie te organiseren. Het werkte daarvoor samen met de politie, de gemeente Arnhem en IrisZorg. Het ziekenhuis hield drie maanden lang reguliere plaatsen vrij op de psychiatrische afdeling (PAAZ), waar mensen met verward gedrag voor maximaal 48 uur konden worden opgenomen. Mensen meldden zich zelf bij de SEH of kwamen binnen met de ambulance of begeleid door naasten. Daarnaast meldde de politie mensen aan die ze bij crises op straat aantrof en die (ogenschijnlijk) onder invloed waren van alcohol of drugs. Agenten kregen voor de duur van de proef de bevoegdheid direct met de dienstdoende psychiater van Rijnstate te bellen en mensen te verwijzen. 

Complexe groep

In de pilotperiode zijn op deze manier 142 personen die verward en onder invloed waren bij de SEH geweest. Hier kregen zij een ‘biopsychosociale screening’ om hun medische, psychische en sociale problemen in kaart te brengen. ‘Door de uitgebreide screening weten we nu dat het om een uiterst complexe groep gaat’, vertelt Van Waarde. ‘Bij bijna de helft spelen psychiatrische klachten, zoals suïcidaal gedrag, delier, psychose en verslaving. Bij een derde speelt ook een ernstig lichamelijk probleem waarvoor zorg nodig is, zoals diabetes.’ 

Ervaringsdeskundige

Van alle aangemelde mensen ging 20 procent voor een verlengde opname door naar de PAAZ. Daar ging ervaringsdeskundige Henk van Empel met hen in gesprek over hun leven, de achtergronden van hun problemen en hoe ze tegen verdere behandeling aankeken. ‘Ik praat hun taal en kan daardoor makkelijker de verbinding maken dan een professionele hulpverlener. Ik begrijp ook wat ze doormaken. Op de PAAZ mogen mensen bijvoorbeeld geen drugs gebruiken en dat kan ze agressief maken. Ik heb dat ook doorgemaakt. Dat vertel ik ze en dat kunnen ze aan me zien.’ 

Zaadje planten

Van Empel heeft zelf jarenlang alle denkbare drugs gebruikt, vertelt hij. Inmiddels is hij viereneenhalf jaar clean. Dat lukte hem onder meer omdat hij iemand tegenkwam die zich aan zijn verslaving had ontworsteld. ‘Die liet me zien dat iets anders mogelijk is. Toen ging er iets in mijn hoofd draaien.’ Nu wil hij eenzelfde stimulerende rol spelen in het leven van de mensen met wie hij in gesprek gaat. ‘Ik kan laten zien dat het bij mij is gelukt, ik ben nu 53!’ Een klein beetje aandacht, zorg en warmte kan een verschil maken van dag en nacht, is zijn ervaring. ‘Dan blijkt dat er best wel iets met iemand te doen valt. Ik hoop dat als ze met ontslag gaan er in ieder geval een zaadje is geplant.’

 ‘Mensen breken uit de vicieuze cirkel. Geen van de mensen die hier op de PAAZ zijn geweest, hebben we teruggezien’

Verbinding zoeken

De combinatie van professionals en ervaringsdeskundigen is wel nodig, benadrukt Van Empel. ‘Ik kan de brug slaan tussen de verpleegkundigen en de patiënt.’ Voordat hij zover was volgde hij twee jaar lang dagelijks therapie plus een eenjarig opleidingstraject voor ervaringsdeskundigen. Dat bereidde hem voor op het werk bij de PAAZ en de samenwerking met de professionals. ‘Na een maand had ik een ingang bij de verpleegkundigen en bij de artsen. De terugkoppeling verliep al snel soepel.’

Mooie aanvulling

Het werken met een ervaringsdeskundige heeft goed uitgepakt, beaamt Van Waarde. ‘Henk werkt op zijn eigen wijze vanuit zijn eigen ervaring, en maakt zo met mensen contact. Dat werkt bij sommige mensen veel beter, bijvoorbeeld om hen te motiveren. Het is een mooie aanvulling op de professionele zorgverleners. Henk is na de pilot ook in dienst genomen. Voor ons is hij volwaardig hulpverlener.’

Clean 

Opgenomen mensen die van de middelen af willen, kunnen vaak ontgiften op de PAAZ, vertelt Van Empel. Tijdens de pilot konden ze daarna in twee gevallen meteen door naar de verslavingskliniek van IrisZorg. Eén van hen is nu een half jaar clean, weet hij. Sommige mensen blijft hij volgen, ‘om te kunnen laten zien dat deze aanpak nut heeft. En om het stigma aan te pakken dat er kleeft aan verslaving en middelengebruik.’ 

Vrijwillig

Er leven veel vooroordelen tegen deze groep, bevestigt Van Waarde. Zoals dat deze mensen niet echt hulp willen. ‘Ook de zorgverleners op onze spoedeisende hulp en PAAZ hadden koudwatervrees. Maar uit onze pilot bleek dat 95 procent van de mensen vrijwillig kwam. Aan de opname hoefde vrijwel nooit een rechterlijke machtiging of inbewaringstelling te pas te komen. Dat we dat kunnen laten zien is echt winst. Mensen breken uit de vicieuze cirkel. Geen van de mensen die hier op de PAAZ zijn geweest, hebben we teruggezien. Ook de politie heeft gezegd dat ze mensen niet terugzagen nadat ze bij ons waren geweest.’

Meerwaarde

De proef is inmiddels afgesloten. Alle betrokken samenwerkingspartners onderschrijven de meerwaarde van de aanpak, zegt Van Waarde. De politie was er blij mee. ‘Dus wij willen graag ermee doorgaan. Maar dat kan alleen als er adequate financiering komt. We proberen dat nu geregeld te krijgen. Het argument van de zorgverzekeraar was tot dusver dat het bij deze groep primair om sociale problematiek gaat, een zaak van de gemeente dus. Dat blijkt niet te kloppen. Mensen hebben ernstige gezondheidsproblemen, waar echt wat aan te doen is. Dat hebben we in de pilot laten zien.’


Auteur: Veronique Huijbregts
FotograafSietske Raaijmakers
Publicatiedatum: 23 september 2019

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website