Zijn gezondheidschecks altijd even goed, of zijn er ethische verschillen tussen de checks die in Nederland aangeboden worden? Onderzoekers van het Erasmus MC brachten de verwachtingen van aanbieders en gebruikers in kaart en stelden een ethisch kader op voor ‘de geruststellingsindustrie’.

Er is steeds meer keuze voor mensen zonder specifieke klachten, die zich willen laten testen op ziekte of ziekterisico’s. Denk bijvoorbeeld aan een screening op kanker, een bloedwaardentest of een total body scan. Aanbieders van deze gezondheidstests en -checks zijn bijvoorbeeld zorgverzekeraars, sportclubs, werkgevers en huisartsen. Ook is er een groot online aanbod. 

Ethisch kader nodig

Behalve voordelen, zoals geruststelling of het tijdig opsporen van een behandelbare ziekte, hebben de tests ook nadelen. Foute positieve uitslagen leveren bijvoorbeeld angst en onnodig onderzoek op, en ook is het de vraag of gebruikers voldoende beseffen wat ze van een test mogen verwachten. Onderzoekers van het Erasmus MC zochten uit of er ethische verschillen tussen gezondheidschecks aan te wijzen zijn. Zij ondervroegen aanbieders en gebruikers van gezondheidstests over gewenste ethische criteria voor gezondheidschecks. De uitkomsten werden geanalyseerd aan de hand van theoretische kaders uit gezondheids- en professionele ethiek. 

Hoge verwachtingen

Uit het onderzoek blijkt dat aanbieders van gezondheidschecks weliswaar belang hechten aan een goede voorspellende waarde, een positief effect op de gezondheid en een goed geïnfomeerde gebruiker (informed consent), maar dat zij door tijdgebrek of commerciële belangen niet altijd voldoen aan hun eigen criteria. Gebruikers laten zich testen om hun gezondheid te verbeteren of ter geruststelling. Zij blijken niet altijd afgewogen beslissingen te nemen, maar testen soms enkel omdat de check wordt aangeboden. Ook hebben zij soms onterecht hoge verwachtingen.

Keurmerk

Op grond van de resultaten ontwikkelden de onderzoekers een ethisch kader voor de beoordeling van gezondheidschecks. Daarin worden uiteenlopende waarden gewogen: gezondheid, gelijkheid in gezondheid, geestelijk welbevinden, autonomie, vertrouwen in artsen en overheden, solidariteit en privacy. Een van de aanbevelingen van de onderzoekers luidt dat er eisen moeten komen voor reclameuitingen voor gezondheidschecks. Ook is een keurmerk wenselijk. Ten slotte is er een brede blik nodig, met aandacht voor de effectiviteit van alternatieve gezondheidsmaatregelen, zoals versterking van gezondheidsvaardigheden van potentiële gebruikers of verandering van de dikmakende omgeving. 
 


Project: Screening, health checks and the reassurance industry
Projectleiders: Maartje Schermer, Erasmus MC, afdeling medische ethiek
Programma: Preventieprogramma 4 , projectnummer 200330010

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website