Subsidiegevers zoals VWS verwachten dat onderzoeksprogramma’s bijdragen aan oplossingen voor concrete problemen. Daarom is het toe te juichen dat ZonMw de maatschappelijke impact van onderzoeksprojecten steeds beter meet. Een recente verkenning van de programma’s op het gebied van infectieziekten laat zien welke projecten impact hebben gehad. Tijd voor vervolgstappen om die impact verder te vergroten.

Het is niet gemakkelijk om maatschappelijke impact te analyseren. Impact heeft immers veel verschillende aspecten en een onderzoeksproject is vaak een schakel in een kennisketen die loopt van innovatieve inzichten tot implementatie in de praktijk. Onderzoeker Yara Noordewier, die de infectieprogramma’s tegen het licht hield, onderscheidt zeven hoofdthema’s: uitkomstproducten, eindgebruiker, verspreiding en implementatie, borging, kennisinfrastructuur, samenwerking en kennisketen. Uit haar verkenning blijkt dat de meeste onderzochte projecten goed scoren op deze thema’s. De meeste onderzoekers op het gebied van infectieziekten zijn blijkbaar al gericht op mogelijke toepassingen in de praktijk.

Actieve rol

Als ik zie welke projecten eruit springen, valt me op dat veel succesfactoren al bij de start aanwezig waren. Een mooi voorbeeld is het onderzoek naar de kwaliteit van antibioticagebruik onder leiding van de Amsterdamse hoogleraar infectieziekten Suzanne Geerlings. Dat project scoort goed op vijf van de zeven hoofdthema's, met name doordat Geerlings zelf een centrale rol speelt in de beleidsvorming op het gebied van antibioticagebruik in ziekenhuizen. Zij kon dus goed overzien welke kennis er nodig was en speelde een zeer actieve rol bij de implementatie in de praktijk.

Kennis van de beïnvloeding van beleidsprocessen en bestuurlijke processen draagt substantieel bij aan de mogelijkheden voor implementatie

Ik vind het belangrijk dat ZonMw doorgaat met het ontwikkelen van instrumenten om impact te meten. En we kunnen zeker nog meer doen. Dat begint al bij de beoordeling van de vooraanmeldingen en de projectaanvragen. Een aanvraag wordt beoordeeld op wetenschappelijke kwaliteit en op de verwachte impact. Over de wetenschappelijke kwaliteit wordt vaak gecorrespondeerd tussen referenten en aanvragers en dat nemen we mee bij de beoordeling in de programmacommissie. Maar we communiceren niet met de aanvrager over impact en relevantie. Als de commissie denkt dat een bepaalde aanpak niet leidt tot een effectieve implementatie, dan kan een project worden afgewezen zonder dat de aanvrager de kans krijgt om tekst en uitleg te geven. Ik zou graag het gesprek aangaan. Een echte dialoog kan de impact van de projecten die uiteindelijk gehonoreerd worden, vergroten.  

Beleidsprocessen beïnvloeden

Ook tijdens de uitvoering van een project zou er al meer gedaan kunnen worden aan de impact, door gebruik te maken van kennis uit de bestuurskunde. Dat klinkt misschien gek voor een onderzoeker die haar of zijn handen al vol heeft aan het werk in een laboratorium of een andere setting. Maar kennis van de beïnvloeding van beleidsprocessen en bestuurlijke processen draagt substantieel bij aan de mogelijkheden voor implementatie. Als we die kennis al tijdens de uitvoering van projecten meer gaan gebruiken, kan de maatschappelijke impact van de projecten nog verder vergroten. Het project van Suzanne Geerlings is daarvan een prachtig voorbeeld. Zo leidt de investering uit publieke middelen tot meer daadwerkelijke verbeteringen in preventie en zorg.


Arts Sjaak de Gouw is directeur publieke gezondheid van de GGD Hollands Midden en voorzitter van de ZonMw-programmacommissies Antimicrobiële Resistentie , Infectieziektenbestrijding en Non-alimentaire Zoönosen. 

Foto: RDOG Hollands Midden
Publicatiedatum: 30 juli 2018

Naar boven
Direct naar: NavigatieDirect naar: InhoudDirect naar: Onderkant website