Artsen zijn zich nog lang niet altijd bewust van verschillen tussen mannen en vrouwen die een rol spelen bij ziekte en gezondheid. Een projectteam ontwikkelde een e-learning voor medische vervolgopleidingen.

In een video zien we Stefan in gesprek met zijn huisarts. Stefan presenteert zijn probleem kort en geeft bondig antwoord op de vragen van de arts. Daarna zien we een tweede patiënt, Roos, in gesprek met diezelfde arts. Zij vertelt meer over de context van haar klacht. Vervolgens verschijnt er een vraag op het scherm: ‘Welke verschillen vallen je op in de communicatie van beide patiënten tijdens het consult?’

Bewust van verschillen

De video’s zijn een onderdeel van de nieuwe e-learning Gendersensitieve zorg in de geneeskundige vervolgopleiding, die is ontwikkeld door een projectteam onder leiding van het Radboudumc, met het College Geneeskundige Specialismen (CGS) als penvoerder. De e-learning is de eerste opbrengst van het ZonMw-programma Gender en Gezondheid. In ongeveer 75 minuten worden artsen in opleiding tot geneeskundig specialist en praktiserende (geregistreerde) artsen zich ervan bewust gemaakt dat ze rekening moeten houden met het verschil in biologie, socialisatie en leefomstandigheden van mannen en vrouwen in relatie tot hun klachten. 

Blindheid

Projectleider Toine Lagro legt uit waarom deze e-learning zo belangrijk is. ‘Binnen de geneeskunde kan er een bepaalde blindheid zijn voor de verschillen tussen mannen en vrouwen. Men gaat uit van een lichaam dat gelijk is voor man en vrouw, met uitzondering van de geslachtsorganen. Daarnaast wordt in de geneeskunde de man regelmatig als norm genomen. De vrouw wordt gezien als een klein mannetje. De opvatting heerst dat wat voor de man geldt, ook geldt voor de vrouw. Maar dat is lang niet altijd zo.’ Een bekend voorbeeld hiervan is dat hartklachten zich bij vrouwen anders manifesteren. Artsen kijken bij klachten vaak naar de ‘mannelijke’ norm, in dit geval acute signalen, zoals pijn op de borst en pijn tussen de schouderbladen. In de praktijk blijkt dat vrouwen heel andere klachten kunnen hebben.

Biologisch én sociaal

Zowel op biologisch als op sociaal vlak bestaan er sekseverschillen die van belang zijn bij ziekte en gezondheid. Zo zijn er hormonale en genetische verschillen en is ook de wijze waarop hun lichaam medicatie opneemt, verschillend. Mannen en vrouwen ervaren ook verschillende gezondheidsklachten, en gaan er anders mee om. In de e-learning komen de thema’s communicatie en coping, genetica, seksueel en huiselijk geweld, arbeid en farmacotherapie aan bod. 

Kennis en tijd

Projectleider Lagro, die zich al sinds 1996 met gendersensitieve zorg bezighoudt, weet dat de academische centra in Nederland belangstelling hebben voor dit onderwerp. ‘Iedereen wil een goede dokter zijn. En je bent een goede dokter als je hier rekening mee houdt. Maar de opleiders lopen tegen twee uitdagingen aan: kennis en tijd. Dan is een e-learning waarin niet alleen artsen in opleiding tot specialist maar ook de opleiders informatie krijgen een uitkomst.’

Verdieping nodig

In de e-learning zijn wetenschappelijke bevindingen vertaald naar toegankelijke en interactieve vragen en opdrachten, voorzien van videofragmenten en mini-colleges door experts. Lagro: ‘Het is een introductie tot het thema, met onderwerpen die niet specifiek zijn voor een bepaald specialisme. De komende jaren kunnen we dan samen met de docenten van opleidingen verdiepende modules ontwikkelen, die over hun eigen vakgebied gaan. Daar kunnen we ze goed in begeleiden. Ook zijn professionaliseringsmodules voor docenten noodzakelijk.’ 

Het is niet zo dat alleen de specifieke kenmerken van vrouwen onderbelicht zijn in de geneeskunde

In de e-learning krijgt zowel het perspectief van de vrouw als dat van de man aandacht. Het is namelijk niet zo dat alleen de specifieke kenmerken van vrouwen onderbelicht zijn in de geneeskunde. Depressie bijvoorbeeld wordt bij mannen soms minder goed herkend, omdat de officiële definitie erg uitgaat van hoe die zich bij vrouwen manifesteert. Largo: ‘Bij vrouwen is het meer een aantasting in het “zijn”, bij mannen meer in het “doen”. Mannen zoeken ook meer dan vrouwen hun coping in alcohol. Dan maskeert een alcoholprobleem een depressie. Bij een vrouw met een depressie is het juist van belang dat een arts op een goede manier vraagt of er sprake is geweest van seksueel misbruik of verkrachting. Dat kan natuurlijk ook bij een man spelen, maar dat komt veel minder vaak voor.’

Goed checken

Lagro drukt artsen daarom op het hart om een vermoeden altijd goed te checken, door bijvoorbeeld te zeggen ‘We weten uit de literatuur of uit ervaring dat… Is dat bij u ook zo?’ ‘Mensen vinden het vaak fijn als je iets wat ze voelen op die manier benoemt. En om dat te kunnen doen, heb je kennis nodig. De basis daarvoor ligt er nu met deze e-learning.’


Auteur: Denise Hilhorst
Foto Header: Hollandse Hoogte, Richard Brocken
Foto in artikel: Hollandse Hoogte, Phil Boorman
Publicatiedatum: 30 juli 2018

De e-learning is geaccrediteerd en vrij beschikbaar. Opleiders die het op willen nemen in hun programma, kunnen contact opnemen met hun specialisten-concilium of opleidingscommissies, of met Toine Lagro.

Naar boven
Direct naar: NavigatieDirect naar: InhoudDirect naar: Onderkant website