Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 

Meer gezonde baby’s met goede preconceptiezorg

Wat kun je vóór een zwangerschap doen om een gezonde baby te krijgen? Daarover gaat het in de preconceptiezorg. Pauline Verloove, vicevoorzitter van de commissie van het ZonMw-programma Zwangerschap en Geboorte, schetst de noodzaak om deze preventieve zorg van de grond te krijgen. 

‘Met een soort standaardconsult vóór de zwangerschap kunnen we veel gezondheidswinst boeken’, stelt Pauline Verloove, emeritus hoogleraar preventieve en curatieve gezondheidszorg voor kinderen. Naast haar betrokkenheid bij ZonMw is zij lid van de Gezondheidsraad en voorzitter van de commissie Voorlichting en Preconceptiezorg van het College van Perinatale Zorg.
Duidelijk is dat de gezondheid van zowel man als vrouw de gezondheid van het toekomstige kind beïnvloedt, zegt de emeritus-hoogleraar. Behalve leefstijl spelen ook andere zaken een belangrijke rol, zoals erfelijke aandoeningen, chronische ziektes, geneesmiddelengebruik en arbeidsomstandigheden. In de praktijk komen die onderwerpen doorgaans aan bod als vrouwen al 6 tot 10 weken zwanger zijn. ‘Het is zeker zinvol om er dan over te praten, maar het is nog veel beter om dat al vóór de zwangerschap te doen. De eerste zes weken van de zwangerschap zijn immers cruciaal voor de ontwikkeling van het kind’, zegt Verloove.

Meer geslaagde zwangerschappen

Bij ongeveer 20 procent van de bevruchtingen gaat iets niet goed. In de helft van die gevallen eindigt de zwangerschap in een miskraam, in de andere helft gaat het om sterfte rond de geboorte, vroeggeboorte, aangeboren afwijkingen of andere problemen. ‘Met preconceptiezorg kunnen we dat percentage waarschijnlijk terugdringen tot ongeveer 16. Dat zou al een enorme vooruitgang zijn.’
Het effect van preconceptiezorg is onduidelijk, omdat er nog geen standaardaanbod is. ‘Een groot aantal interventies is wel evidence based. Bovendien blijkt uit steeds meer onderzoek hoe belangrijk de eerste zwangerschapsweken zijn voor de levenslange gezondheid van het kind.’ Alle reden dus voor meer preconceptiezorg, vindt Verloove. De Gezondheidsraad is voorstander van een standaardconsult voor mensen met een kinderwens en vergoeding daarvan. De overheid is volgens haar echter nog niet zo ver.

‘Mensen weten niet wat ze niet weten’

Lastig te bereiken doelgroep

Eenvoudig is preconceptiezorg niet. ‘Mensen weten niet wat ze niet weten, dat is een algemeen probleem bij preventie. Ze denken vaak dat ze wel alles weten. Maar als je over bijvoorbeeld medicijngebruik in de zwangerschap spreekt, is dat niet het geval. Ook gebruikt slechts de helft van de vrouwen die zwanger willen worden nu op de juiste manier foliumzuur, dat moet minstens 90 procent worden.’
Bovendien is sprake van een relatief gezonde doelgroep die niet routinematig bij zorgverleners komt. ‘De eerste uitdaging is om deze vrouwen en mannen te bereiken en hen bewust te maken van het belang van die eerste 6 weken.’ De 6 nieuwe projecten die onlangs subsidie hebben gekregen, richten zich dan ook nadrukkelijk op het vraagstuk van het bereik.

Gezonde arbeidsomstandigheden

De tweede uitdaging is dat mensen die weten waarmee ze in een zwangerschap rekening moeten houden, dat ook werkelijk doen. Dat klinkt eenvoudig, maar dat is het niet. Zo vraagt gezond leven om lastige individuele keuzes en zijn gezondere arbeidsomstandigheden nog moeilijker te bewerkstelligen. ‘Wat doe je bijvoorbeeld als je weet dat een staand beroep of onregelmatige diensten leiden tot een verhoogde kans op een vroeggeboorte?’
Goede voorlichting daarover is in ieder geval belangrijk. Dankzij de digitale mogelijkheden is die voorlichting sterk verbeterd. Zo zijn er interactieve websites waarop mensen met een kinderwens kunnen checken of er risicofactoren zijn voor een toekomstige baby. ‘Toch blijft maatwerk nodig, want wat moet je bijvoorbeeld doen als blijkt dat je bepaalde medicijnen beter niet kunt gebruiken?’

Onderzoek

Op dit moment lopen verschillende onderzoeken naar de mogelijkheden van preconceptiezorg. Naast de eerdergenoemde projecten in het ZonMw-programma zijn er experimenten in 14 gemeenten onder de noemer Healthy Pregnancy 4 All. Belangrijk noemt Verloove verder de ontwikkeling van een preconceptie-indicatielijst door het College Perinatale Zorg. Deze moet professionals in staat stellen risicofactoren voor een gezonde zwangerschap in kaart te brengen en zo nodig door te verwijzen.
Blij is de deskundige ook met de tien regionale consortia die vanuit het ZonMw-programma Zwangerschap en Geboorte zijn opgericht. Hun doel is om vermijdbare ziekte en sterfte rondom de geboorte terug te dringen. ‘Zij kunnen in hun regio per Verloskundig Samenwerkingsverband in kaart brengen hoe de preconceptiezorg geregeld is.’

Bewustwording bij professionals

Om preconceptiezorg voor iedereen met een kinderwens dichterbij te brengen is ten slotte meer bewustwording nodig bij professionals. ‘Kinderartsen en jeugdartsen kunnen ouders wijzen op het bestaan van kinderwensspreekuren in hun regio. De kans op herhaling van problemen bij een volgend kind wordt zo kleiner. In de Verenigde Staten is die werkwijze al ingeburgerd, hier nog niet. Professionals kunnen een grotere rol spelen dan nu vaak het geval is.’

Tekst: Karin Burhenne
Foto: Marijn van Zanten