Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 

De Europese strijd tegen resistente bacteriën

Steeds meer bacteriën laten zich nauwelijks bestrijden met de bestaande antibiotica. Europese landen gaan samen in onderzoek investeren om de oprukkende resistentie tegen te gaan. Vijf vragen over een urgent probleem. 

Is resistentie een probleem in Nederland?

Het antibioticagebruik bij mensen is in Nederland relatief laag. Antibiotica zijn alleen op recept verkrijgbaar en artsen zijn terughoudend in het voorschrijven. In de veehouderij is het antibioticagebruik de afgelopen jaren gedaald door een strenger beleid. Uit onderzoek blijkt echter dat het aantal mensen met een infectie veroorzaakt door resistente bacteriën toeneemt.
‘Antibioticaresistentie wordt het grootste gezondheidsprobleem van de komende decennia’, verwacht Sjaak de Gouw, directeur van de GGD Hollands Midden. Hij is voorzitter van de commissie van het ZonMw-programma Priority Medicines Antimicrobiële Resistentie, dat zich richt op de beheersing en oplossing van antibioticaresistentie.

Wat zijn de oorzaken?

Dit komt door verschillende, elkaar versterkende, ontwikkelingen. Door de vergrijzing en de toename van het aantal chronisch zieken zijn steeds meer mensen kwetsbaar voor infecties. Micro-organismen ontwikkelen steeds slimmere vormen van resistentie. De ontwikkeling van nieuwe antibiotica stagneert en dat is niet verbazend. Het kost veel geld om nieuwe middelen te ontwikkelen. Daarnaast is het commercieel niet aantrekkelijk omdat artsen zo min mogelijk  en zo kort mogelijk de nieuwe middelen willen inzetten.
Er is ook een internationale component: doordat mensen veel reizen, komen resistente bacteriën vanuit andere landen gemakkelijk naar Nederland. Steeds meer mensen gaan in het buitenland naar een kliniek, waardoor zij nieuwe ziekenhuisbacteriën mee naar Nederland brengen.

Nieuwe antibiotica en betere tests zijn nodig

Wat is eraan te doen?

Allereerst het probleem wereldwijd bij de bron aanpakken: het antibioticagebruik verder verminderen door betere diagnostiek en voorlichting in de gezondheidszorg, en door interventies en strengere regels in de veehouderij. Onderzoek draagt daar aan bij. Er zijn nieuwe antibiotica nodig en slimme toepassingen van bestaande middelen. Ook betere tests zijn belangrijk: als artsen snel weten of een patiënt een resistente bacterie bij zich draagt, kunnen zij direct het juiste antibioticum inzetten. Daarnaast is onderzoek nodig naar besmetting en de rol van antibiotica en resistente bacteriën in het milieu. Meer inzicht in het ontstaan en de verspreiding van antibioticaresistentie maakt interventies mogelijk die de oprukkende resistentie kunnen keren.

Wat doet ZonMw op dit terrein?

Het programma Priority Medicines Antimicrobiële Resistentie van ZonMw omvat 23 onderzoeksprojecten rond nieuwe antibiotica, diagnostiek, besmetting en interventies. Dit heeft al diverse veelbelovende resultaten opgeleverd (zie kader). ZonMw benadert het probleem vanuit de One-Health-visie. Dit betekent interdisciplinaire samenwerking op het gebied van de gezondheid van mens, dier en milieu. De opkomst van nieuwe infecties en antibioticaresistentie heeft immers duidelijk gemaakt dat sommige problemen alleen kunnen worden opgelost met een samenhangende visie. Zo is in het programma expliciet de samenwerking tussen de humane geneeskunde en diergeneeskunde gestimuleerd.

Vragen zulke omvangrijke onderzoeksthema’s niet om een internationale aanpak?

Inderdaad, en daarom hebben 19 voornamelijk Europese landen zich verenigd in het Joint Programming Initiative on Antimicrobial Resistence. Het doel is gezamenlijke onderzoeksinitiatieven te ontplooien. De Nederlandse vertegenwoordiging bestaat uit ZonMw en het ministerie van VWS. ZonMw ontwikkelt de strategische onderzoeksagenda van het Europese initiatief. Afgelopen september hebben experts vanuit alle deelnemende landen hiervoor input geleverd. Na goedkeuring zullen de landen deze agenda gebruiken om onderzoeksprioriteiten te stellen. De eerste joint action, gericht op de ontwikkeling van nieuwe antibiotica wordt al voorbereid en zal begin 2014 van start gaan. Ook Nederland doet dan mee.

Tekst: Jeanet Bruil en Jolien Wenink
Foto: Kick Smeets / Hollandse Hoogte