KNCV Tuberculosefonds onderzoekt nieuwe mogelijkheden voor preventie van tbc. Screening van nieuwkomers in Nederland op slapende infecties kan voorkomen dat zij later ziek worden.

Op 24 maart is het Wereldtuberculosedag, bedoeld om aandacht te vragen voor deze ziekte. Naar schatting draagt een kwart van de wereldbevolking de tuberkelbacil bij zich. Het gros van hen leeft in Afrika ten zuiden van de Sahara en in Azië. De bacterie kan zich schuilhouden in het lichaam; de meeste mensen weten niet dat ze geïnfecteerd zijn. Ze hebben een latente tbc-infectie (LTBI). Zo’n tien procent van hen krijgt uiteindelijk tbc, meestal in de longen. Als patiënten met longtuberculose hoesten, verspreidt de bacterie zich door de lucht. Jaarlijks krijgen 10,5 miljoen mensen actieve tbc en komen 1,7 miljoen patiënten eraan te overlijden. Dat maakt tuberculose de dodelijkste infectieziekte ter wereld.

Screening

KNCV Tuberculosefonds (KNCV) zet zich in voor een wereld zonder tuberculose. Samen met de GGD’en doet ze onderzoek naar het effect van screening én preventieve behandeling van LTBI bij migrantengroepen met een hoog risico op de ziekte. Het project wordt door ZonMw gesteund en heet TB-ENDPoint (Tuberculosis Elimination through Disease Prevention Optimization in the Netherlands). Tbc-arts Connie Erkens is projectleider. Ze vertelt: ‘Nieuwe immigranten uit landen waar de ziekte veel voorkomt worden verplicht gescreend op actieve tbc. Maar ze worden niet gescreend op LTBI. Wij denken dat het zinvol is om dat wél te doen, want migranten met LTBI kunnen nog steeds de ziekte ontwikkelen en vervolgens verspreiden. En ook voor LTBI bestaat een behandeling.’

Immigranten en asielzoekers

LTBI-screening en -behandeling wordt uitgeprobeerd in drie doelgroepen van migranten met een hoog risico op tbc: nieuwe immigranten (pilot 1), nieuwe asielzoekers (pilot 2) en migranten die al langer in Nederland verblijven (pilot 3). Promovenda Ineke Spruijt voert de pilots uit. Spruijt: ‘Veel immigranten komen naar Nederland voor arbeid of studie. Ze zijn vaak hoogopgeleid en afkomstig uit ‘hogere’ sociale lagen. Daardoor hebben ze een lagere kans op infectie met de tuberculosebacterie. Asielzoekers zijn vaak onder erbarmelijke omstandigheden naar Nederland gekomen. Zij hebben een hogere kans dat ze onderweg geïnfecteerd zijn. De screening van immigranten is om logistieke redenen heel anders georganiseerd dan de screening van asielzoekers. Immigranten worden door de Immigratie- en Naturalisatiedienst naar de GGD verwezen en zijn verplicht zich daar te melden voor een screening. Asielzoekers worden in het aanmeldcentrum binnen 24 uur gescreend. Daarom hebben we ze in verschillende pilots opgedeeld.’

‘Ook als iemand geen behandeling wil, is bewustwording van het risico op actieve tbc waardevol’

Geen ziek gevoel

Mensen bij wie LTBI is gediagnosticeerd, kunnen kiezen voor een behandeling met medicatie. Soms hebben ze een reden om dat niet te doen. Bijvoorbeeld omdat ze zich helemaal niet ziek voelen en opzien tegen mogelijke bijwerkingen. Bij asielzoekers is er meer bereidheid tot een LTBI-behandeling dan bij de immigranten. Spruijt: ‘Veel immigranten ervaren de ziekte als een stigma. Zij benadrukken dat ze niet afkomstig zijn uit de sociale onderlaag waar tbc voorkomt. Asielzoekers stellen de aandacht voor hun gezondheid juist op prijs. Zij zeggen: “Wij hebben water gedronken waarin je je handen nog niet zou wassen.” Ook zijn ze ontvankelijker voor het advies van de arts. Als die zegt dat een behandeling nodig is, doen ze het.’

Mensen uit Eritrea

De derde pilot – die nog in volle gang is – concentreert zich op migranten die al een poos in Nederland zijn. Ze zijn destijds bij binnenkomst verplicht getest op actieve tbc, maar niet op LTBI. De kans bestaat dus dat iemand jaren later alsnog actieve tbc ontwikkelt. Erkens: ‘Als we die groepen screenen op LTBI, kunnen we nog meer ziektegevallen in Nederland voorkomen. Maar deze mensen zijn lastiger te bereiken omdat ze al ergens wonen in een wijk. Bovendien is de vraag hoe je ze motiveert om deel te nemen aan screening. In de pilot bekijken we dat bij personen afkomstig uit Eritrea.’
 

Sleutelpersonen
Om de doelgroep te bereiken en te motiveren hebben de onderzoekers voor pilot 3 de hulp ingeschakeld van Eritrese ‘sleutelpersonen.’ Zij zijn opgeleid om gezondheidsvoorlichting te geven aan hun landgenoten. Ook is een Eritrese onderzoeksassistent aangesteld. Hij interviewt de betrokkenen over hun ervaringen met de screening en de behandeling en helpt bij de interpretatie van de verkregen gegevens.

Bewustwording

Elke pilot heeft ook een kwalitatief deel. Voor dit deel van de studie ondervragen de onderzoekers zowel migranten als de hulpverleners van de GGD. Connie Erkens: ‘Sommige tbc-artsen zijn kritisch. Zij vinden LTBI-screening alleen zinvol als patiënten bij een positieve uitslag behandeling willen. Hun mantra is: intention to test is intention to treat. Maar je kunt ook zeggen: intention to test is intention to act. Want als de betrokkene besluit om geen behandeling te starten, is bewustwording van het persoonlijke risico op actieve tbc óók waardevol.’

Kosteneffectiviteit

Onderzoekers van Erasmus MC en RIVM werken mee aan TB-ENDPoint. Erkens: ‘In de tweede fase van het project zullen zij de gegevens verwerken in modellen die het effect en de kosteneffectiviteit van LTBI-screening berekenen. Deze gegevens gebruiken we om de koers voor de toekomst te bepalen; met een juiste balans tussen effectieve preventie van tuberculose en acceptabele kosten voor de samenleving. Die modellen zijn ook zinvol om te gebruiken in andere Europese landen.’


Auteur: Riëtte Duynstee
Foto: ZonMw

Voorlopige resultaten
Van pilot 1 zijn de eerste voorlopige resultaten bekend. Vijf GGD’en, verspreid over Nederland, screenden 581 immigranten. Vier personen hadden actieve tbc, bij 98 personen werd LTBI gediagnosticeerd. Vijftig personen besloten zich te laten behandelen met medicatie en iets meer dan de helft (27) voltooide deze behandeling ook daadwerkelijk. Connie Erkens: ‘De medicatie kan bijwerkingen hebben, zoals hoofdpijn, maag- en darmklachten en concentratiestoornissen. Voor iemand die zich gezond voelt, is dat moeilijk te accepteren. Een deel van hen haakt af.’

Naar boven
Direct naar: NavigatieDirect naar: InhoudDirect naar: Onderkant website