Gekweekte tumorcellen van andere patiënten kunnen een afweerreactie tegen asbestkanker op gang brengen. Hoogleraar longziekten Joachim Aerts kreeg op 15 maart een ZonMw-Parel voor zijn project dat uitzicht biedt op een effectieve behandeling van asbestkanker.

‘Zelfs met de beste chemotherapie leven de meeste patiënten met asbestkanker niet langer dan een jaar’, zegt Joachim Aerts, hoogleraar longziekten aan het Erasmus Medisch Centrum. ‘Wij hopen met onze aanpak die uitkomsten te verbeteren, al verwacht ik niet dat we op de korte termijn patiënten met deze vorm van kanker echt kunnen genezen.’ De Rotterdamse onderzoekers hebben het bedrijf Amphera opgericht om de door hen bedachte behandeling verder te ontwikkelen. Binnenkort gaat dankzij een Europese subsidie internationaal onderzoek van start naar de effectiviteit van de nieuwe behandeling.

Op het spoor

De behandeling die in Rotterdam ontwikkeld is, maakt gebruik van het eigen afweersysteem van het lichaam. Afweercellen kunnen kankercellen herkennen en doden, maar de tumor kan deze afweerreactie vaak voorkomen of onderdrukken. Veel nieuwe geneesmiddelen tegen kanker maken deze beïnvloeding ongedaan en herstellen zo de afweerreactie. Maar tegen asbestkanker (mesothelioom) ontstaat vrijwel geen afweerreactie. De onderzoekers moesten dus een list verzinnen om het afweersysteem alsnog op het spoor van de tumor te zetten.

‘Doordat deze tumor zelden geopereerd kan worden, zijn tumorcellen van de patiënt zelf meestal niet beschikbaar’

Afweercellen zijn te vergelijken met speurhonden die de geur van hun doelwit in de neus hebben. Een afweercel reageert alleen op één ‘geur’, op één bepaald kenmerk van afwijkende of besmette cellen. Zij krijgen die ‘geur’ (een stukje eiwit) gepresenteerd door zogeheten dendritische cellen (DC’s). En die DC’s spelen een sleutelrol in het Rotterdamse onderzoek. De onderzoekers brengen DC’s uit het bloed van een patiënt in het laboratorium samen met een ‘soepje’ van gekweekte mesothelioomcellen. Vervolgens krijgt de patiënt de eigen DC’s via een injectie weer toegediend. De DC’s die nu als het ware doordrenkt zijn van de ‘geur’ van de tumor moeten de afweercellen op het spoor van de kanker zetten.

Veiligheid en effectiviteit

Het verkennende onderzoek dat nu is afgerond, was er vooral op gericht om aan te tonen dat de nieuwe aanpak veilig is. ‘We hebben het aantal DC’s dat we aan de patiënt teruggaven, geleidelijk opgevoerd’, vertelt Aerts. ‘Ook bij de hoogste aantallen DC’s traden geen ernstige bijwerkingen op. En wat echt inspirerend was: we zagen ook al effect op de tumor. Of zich dat ook echt vertaalt in een langere overleving, moet nog blijken, maar voorlopig ziet het er goed uit.’
Eerder al toonden de Rotterdammers aan dat DC’s die in contact zijn geweest met een vergelijkbaar ‘soepje’ van de eigen tumorcellen van de patiënt, een afweerreactie op gang kunnen brengen. ‘Het probleem is dat deze tumor maar zelden geopereerd kan worden. Tumorcellen van de persoon zelf zijn daarom bij de meeste patiënten niet beschikbaar. In dit onderzoek hebben we aangetoond dat ook gekweekte mesothelioomcellen die afkomstig zijn van andere patiënten, veilig zijn en een afweerreactie op gang brengen.’


Auteur: Pieter van Megchelen
Foto: ZonMw

Translationeel onderzoek
Het project is gefinancierd door ZonMw en KWF Kankerbestrijding binnen het programma Translationeel Onderzoek.

Naar boven
Direct naar: NavigatieDirect naar: InhoudDirect naar: Onderkant website