Tijdens het EK vrouwenvoetbal werd het spel minutieus vastgelegd voor data-onderzoek. Tussentijdse analyse leidde tot een betere opstelling van het kampioenselftal. De ambities reiken ver: ‘We kunnen het hele sportlandschap veranderen.’

De tribunes van Galgenwaard waren afgeladen voor het openingsduel van het Europees Kampioenschap, waarin het Nederlandse vrouwenvoetbalelftal het opnam tegen Noorwegen. In het stadion was ook een groep mensen bijeen om te vieren dat met het EK een innovatief data-onderzoek begon. Vlak voor de wedstrijd tekenden Peter Blangé, prestatiemanager bij de KNVB, hoogleraar Joost Kok van de Universiteit Leiden en voorzitter Harry van Dorenmalen van het Topteam Sport een samenwerkingsconvenant. Het doel van het onderzoek is de ‘Gouden Standaard’ te ontdekken waaraan een topsporter moet voldoen als het gaat om onder meer balvaardigheid en snelheid. Daarmee kan het vrouwenelftal naar een hoger niveau worden gebracht.

Speciale camera’s

Langs het veld stonden speciale camera’s die alle bewegingen van de speelsters vastlegden. De bal, met alle manoeuvres daaromheen, werd apart geobserveerd. ‘Je moet bedenken dat je van iedereen wel tien beelden per seconde krijgt. Het levert dus miljoenen datapuntjes op’, vertelt Blangé, die samen met Kok en Van Dorenmalen uitleg geeft in een kamertje met kunstgras tegen de muur in het Bondsbureau van de KNVB. Naast camera’s waren er in het stadion studenten en analisten om alles bij te houden.

Enorme rekenkracht

De volgende ochtend gingen de gegevens naar het Sport Data Center en de technische staf van Oranje. ‘Elke speelster en de bal zorgen voor in totaal 23 bewegende puntjes, die ieder telkens veranderende coördinaten hebben. De keepster met rugnummer één doet een doeltrap, of een bal valt op de middenlijn. Deze gegevens worden op een wiskundige manier beschreven en gaan in onze computers die een enorme rekenkracht hebben’, vertelt Kok, expert op het gebied van data science. ‘We proberen met de data patronen in het voetbal te ontdekken. Hoe werken de spelers samen? Hoe speelt de voorhoede? Wat leidt vaak tot een doelpunt?’

 

drie mannen aan tafel
Ondertekening samenwerking KNVB SDC Sportinnovator

Tussentijdse analyses

Doordat er meestal enkele dagen tussen de wedstrijden zaten, was het mogelijk gedurende het toernooi tussentijdse analyses te maken. Voor de technische staf van het vrouwenelftal was het nieuw. ‘Er moest een vertaalslag worden gemaakt zodat we uit die enorme brij aan gegevens ook praktisch toepasbare informatie in begrijpelijke diagrammen kregen. Dat is gelukt. We konden met het datasysteem ook animaties maken, waardoor de relaties tussen speelsters visueel werden en we team-tactische voetbalinformatie hadden’, zegt Blangé.

Andere opstelling

De KNVB-manager benadrukt het belang van vraag-gestuurd onderzoek. Zo wilde de technische staf onder andere meer inzicht hebben in de zogenoemde ‘tweede bal’. Blangé: ‘Nederland speelt veel de lange bal naar voren, waarbij als de bal neerkomt een duel ontstaat dat je kunt winnen of verliezen. Met behulp van de data hebben we de leeuwinnen zo kunnen opstellen dat ze er meteen bij waren als de bal neerkwam en dreigend overkwamen. Dat was echt vernieuwend.’ De gegevens leverden ook informatie op over individuele speelsters. ‘Iedereen heeft kunnen zien hoe hard Shanice van de Sanden kan lopen. Maar wij weten precies hoe snel ze is’, zegt Blangé.

‘Data-onderzoek kan er ook voor zorgen dat gewone mensen beter gaan bewegen’

Het Nederlands elftal, dat aanvankelijk werd gezien als een outsider, won uiteindelijk de finale. Blangé roemt de nieuwsgierigheid en bereidheid van trainers, staf en elftal om open te staan voor innovatie. ‘Data science en technologie dragen bij aan de prestaties. Maar uiteindelijk zijn het de meiden die het moeten doen.’

Sport Data Valley

De definitieve resultaten van het data-onderzoek worden in november op Sport Data Valley geplaatst, een platform waar data gedeeld worden. Maar niet alles wordt openbaar. Al was het maar vanwege de privacy. ‘Deze data gaan over mensen, en die kun je niet zo op internet zetten’, zegt Kok. Het onderzoek levert niet alleen kennis op voor dit elftal, maar ook voor voetbal in het algemeen. ‘Meisjes die in opleiding zijn weten straks waar ze aan moeten voldoen, wat betreft snelheid en cognitief vermogen, om topsporter te kunnen worden’, legt Blangé uit. 

Meer medailles

Van Dorenmalen hoopt dat er nieuwe samenwerkingsverbanden ontstaan voor vergelijkbaar onderzoek. ‘Als we voor meerdere sporten een Gouden Standaard formuleren, kunnen we een verandering aanbrengen in het gehele sportlandschap in aanloop naar de Olympische Spelen in Tokio in 2020. Doel is meer medailles te behalen.’ Hij wijst erop dat dit soort data-onderzoek niet alleen de topsport ten goede komt. ‘Het kan er ook voor zorgen dat gewone mensen meer of beter gaan bewegen.’ Datawetenschapper Kok voegt er aan toe: ‘Je kunt je voorstellen dat mensen die hardlopen straks op hun smartphone een rood lampje zien en instructies krijgen om een blessure te voorkomen.’

Bewegingen in de stad

En het belang van het data-onderzoek reikt volgens Van Dorenmalen nog verder. ‘Nu werd de techniek toegepast op voetbalsters. Maar de bewegende puntjes kunnen ook mensen in een stad zijn, waarmee je beweegpatronen van burgers kunt onderzoeken. Dit soort onderzoek wordt in mijn optiek echt de toekomst. Eigenlijk kun je dus ook zeggen dat we werken aan een Gouden Standaard voor data science zelf.’ 

Sportinnovator

Eind 2014 besloot VWS-minister Schippers het Topteam Sport te formeren, met boegbeelden uit sport, bedrijfsleven, wetenschap en overheid. Het Topteam heeft een agenda opgesteld om het rendement van kennis en innovatie in de sport te vergroten. Daarvoor is Sportinnovator opgezet. Dit programma, ondersteund door ZonMw, stimuleert samenwerking tussen wetenschap, bedrijven, overheden en sportorganisaties. Het data-onderzoek tijdens het EK vrouwenvoetbal is er een mooi voorbeeld van. KNVB, Sport Data Center (een samenwerkingsverband van wetenschappelijke instituten in Delft, Leiden en Amsterdam), Sportinnovator/Topteam Sport, bedrijven en andere partijen werken in dit project samen.


Auteur: Tjitske Lingsma
Foto: Pim Ras, Hollandse Hoogte

Naar boven
Direct naar: NavigatieDirect naar: InhoudDirect naar: Onderkant website