Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 

Zelfbeschikkingsideaal hindert zorg bij licht verstandelijke beperking

19 januari 2017
Het ideaal van zelfbeschikking is problematisch in de hulpverlening aan mensen met een lichte verstandelijke beperking. Hulpverlening kan beter uitgaan van relationaliteit, vermijding van dwang en het bieden van perspectief. Dat stellen AMC-onderzoekers.

Zelfbeschikking van cliënten is binnen hulpverlening een leidend principe. Onderzoekers van het AMC bekeken wat dit betekent voor de zorg van ambulant begeleiders aan cliënten met een lichte verstandelijke beperking (LVB) die alcohol of drugs gebruiken. Zij namen interviews af en observeerden de zorgpraktijk bij twee organisaties voor zorg aan zelfstandig wonende LVB-cliënten.

Eenzijdig 

Zelfbeschikking blijkt te leiden tot diverse dilemma’s. Hulpverleners moeten schipperen om de relatie met cliënten gaande te houden. Ook horen bij autonomie begrippen als beslissingen nemen en consequenties aanvaarden. Hulpverleners worstelen met keuzes van de cliënt die zij niet in diens belang vinden, zoals alcohol- en druggebruik. Daarnaast gaat de taal van autonomie eenzijdig over de cliënt als individu. Het biedt geen vocabulaire om kwesties te rechtvaardigen in de sfeer van relaties tussen de cliënt en anderen. Voor het werk van hulpverleners zijn weinig of geen woorden, wat morele reflectie bemoeilijkt.

Zorgethiek

De zorgethiek kan volgens de onderzoekers een uitweg bieden uit deze dilemma’s. Daarin staat niet het autonome individu, maar het relationele subject centraal. Dit subject gedijt – of niet – in relatie tot andere mensen en tot zijn omstandigheden. Deze zorgethische benadering leidt tot drie andere idealen voor hulpverleners: in contact komen en blijven; dwang vermijden; krachtige netwerken bouwen en perspectief bieden. 

Scholingsmodule

De onderzoekers ontwikkelden een brochure en scholingsmodule ‘Waar bemoei ik me mee?’ om hulpverleners te helpen richtinggevende idealen te formuleren. Ze roepen de gehandicaptenzorg op een gemeenschappelijke visie te bepalen op basis van de genoemde zorgethische uitgangspunten. ZonMw financierde het onderzoek vanuit het programma Ethiek en Gezondheid.