Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 
Effecten geneesmiddelen bij pasgeborenen vaak onbekend

Medicatie op maat voor baby’s

Ook voor pasgeboren baby’s zijn soms medicijnen nodig. Maar geneesmiddelen zijn vrijwel nooit onderzocht bij deze doelgroep. Enkele Nederlandse studies vullen een deel van dit hiaat op.

Onderzoek naar het effect van medicijnen bij pasgeborenen is ontzettend belangrijk, stellen kinderartsen Timo Robert de Haan en Dick Tibboel. Uit studies is weliswaar bekend wat die middelen bij volwassenen doen, maar kinderen en zeker baby’s moeten nog steeds genoegen nemen met een vertaalslag van die gegevens. Om die reden juichten beide kinderartsen het toe dat ZonMw in 2008 voor deze jonge doelgroep een speciaal programma startte, namelijk Priority Medicines voor Kinderen, onderdeel van het overkoepelende programma Goed Gebruik Geneesmiddelen. De Haan en Tibboel hebben als projectleiders voor hun onderzoeken dankbaar gebruikgemaakt van deze financiële ondersteuning, wat inmiddels nieuwe inzichten heeft opgeleverd.

Koeling

De Haan, kinderarts-neonatoloog in het AMC, onderzocht het effect van koeling op de werking van medicijnen bij pasgeboren kinderen. Het gaat hierbij om baby’s die vanwege zuurstofgebrek rondom de geboorte zijn gereanimeerd. Als zo’n kind niet opknapt en neurologisch afwijkend is, gaat het naar een van de neonatale intensive-care-units (NICU’s) van Nederland. Blijkt de situatie alarmerend, dan krijgt het in de couveuse een soort jasje aan waar koelwater doorheen loopt.
De lichaamstemperatuur daalt dan tot 33,5 graden gedurende drie dagen. Daarna volgt een geleidelijke opwarming. ‘Door de reanimatie krijgen alle organen een klap en de hersenen in het bijzonder’, legt De Haan uit. ‘Er komen allerlei schadelijke processen in het brein op gang. Koeling moet deze ongewenste reacties voorkomen. Dit doen we sinds 2008 in Nederland en het blijkt een heel effectieve behandeling.’

Lever en nieren

Naast koeling krijgen deze kinderen altijd medicijnen toegediend, zoals antibiotica, anti-epileptica, morfine en/of kalmerende middelen. Omdat de lever en de nieren eveneens afkoelen – organen die een belangrijke rol spelen bij het omzetten en opruimen van de medicatie in het lichaam – wilde De Haan weten welk effect de verlaagde lichaamstemperatuur heeft op de werking van genoemde geneesmiddelen. Met een groep van twaalf neonatale IC’s in Nederland en België volgde hij 194 gekoelde baby’s, van wie vier tot zes keer per dag vanaf de tweede tot de vijfde levensdag bloed werd afgenomen.

Richtlijn gentamicine

De Haan: ‘Zo konden we het effect van koeling vergelijken met de situatie waarin het kind weer is opgewarmd. Hoewel we alle data hebben verzameld, moeten we de meeste gegevens nog analyseren. Voorlopig lijkt het erop dat tijdens koeling de medicijnspiegels te hoog worden, met mogelijke bijwerkingen tot gevolg. Van het antibioticum gentamicine hebben we dat al definitief aangetoond. Een nieuwe richtlijn voor een lagere dosering tijdens koeling zal opgenomen moeten worden in het Kinderformularium (richtlijnen voor doseringen van medicatie bij kinderen, red.).’

Pijnbestrijding

In het onderzoek van Tibboel staat pijnbestrijding bij pasgeborenen centraal. Hij is kinderarts-intensivist van de IC Kinderen van het Erasmus MC en hoogleraar research Intensive Care op de kinderleeftijd, eveneens in Rotterdam. Volgens de hoogleraar is pijnbestrijding bij pasgeborenen niet zomaar het berekenen van de gangbare hoeveelheid pijnstiller per kilogram lichaamsgewicht. Van deze kinderen zijn de organen namelijk nog volop in ontwikkeling, dus ook de nieren en lever.

‘Je kunt in eerste instantie net zo goed paracetamol geven, met morfine als tweede keuze’

Tibboel verdeelde tachtig baby’s, die vanwege aangeboren afwijkingen een zware operatie moesten ondergaan, via loting over twee groepen. De ene groep kreeg tijdens de ingreep morfine en de andere paracetamol, beide intraveneus toegediend. Het resultaat verraste de kinderarts. ‘Het blijkt dat je in eerste instantie net zo goed paracetamol kunt geven en dat je morfine als tweede keuze kunt inzetten. Morfine heeft veel meer bijwerkingen bij kleine kinderen. Ze vergeten daardoor soms te ademen, wat uiteraard gevaarlijk kan zijn.’

Beademing

In een ander onderzoek toonde Tibboel aan dat intraveneuze paracetamol ook veilig aan zeer vroeg geboren kinderen – tussen 24 en 28 weken zwangerschap – gegeven kan worden als pijnbestrijding tijdens beademing. Een dosering van 10 milligram per kilo lichaamsgewicht bleek onvoldoende. Afhankelijk van de mate van pijn raadt hij 15 of 20 milligram aan.

Geen schade

Verder onderzocht Tibboel samen met de Isala Klinieken in Zwolle wat de langetermijneffecten zijn van blootstelling aan morfine bij te vroeg geboren kinderen. Daarvoor gebruikte hij de gegevens van een onderzoek dat hij eerder had gedaan naar premature baby’s. Hij keek naar hun gezondheid, eerst op vijfjarige en later op negenjarige leeftijd. ‘Bij de 75 kinderen die meededen zagen we geen negatieve effecten in vergelijking met normaal geboren kinderen. Ze scoorden gemiddeld even goed op neuropsychologische testen. Functionele MRI-opnamen van hun hersenen lieten ook geen verschillen zien. Je kunt indien nodig morfine dus veilig geven. Dit in tegenstelling tot wat op basis van dierexperimenteel onderzoek in de literatuur wordt gesuggereerd.’

Hartoperatie

Tibboel heeft alweer een nieuw onderzoeksproject gehonoreerd gekregen van ZonMw. ‘We gaan met vier kinderhartcentra in ons land wederom morfine en paracetamol met elkaar vergelijken, dit keer bij baby’s die aan hun hart worden geopereerd. Die lopen een extra risico omdat hun bloedsomloop is gestoord. Het zou mooi zijn als ook bij hen paracetamol net zo goed werkt als morfine.’

Tekst: John Ekkelboom
Foto: Frank Muller, Zorg in beeld