Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 
Onderzoekers beantwoorden beleidsvraag

Lokaal alcoholbeleid wetenschappelijk onderbouwd

Hoe kun je handhaving van de Drank- en Horecawet combineren met een preventieve aanpak van drankmisbruik onder jongeren? Een praktijkgericht onderzoek van de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg leverde de gemeente Vaals bruikbare antwoorden.

Gemeenten moeten sinds 2013 de Drank- en Horecawet handhaven, inclusief de leeftijdsgrens van 16 jaar (die per 1 januari 2014 omhooggaat naar 18 jaar). ‘Handhaving is één ding’, zegt Marjolein Wassenberg, die als beleidsadviseur van de gemeente Vaals publieke gezondheid in haar pakket heeft. ‘Het is een verplichting, en we kunnen de voorbeeldverordeningen van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten zo overnemen. Maar ik ben voorstander van een meer integrale aanpak van alcoholproblematiek, waarbij je ook aan preventie doet. Nu is hét moment om te kijken hoe je alcoholmisbruik onder jongeren kunt voorkomen en een gezonde omgang met drank kunt bevorderen.’

Relevante onderzoeksvragen

Maar hoe doe je dat dan, zo’n ‘integrale aanpak’? Dat is een mooie vraag voor een academische werkplaats, weet Wassenberg. ‘Ik werk graag samen met de GGD en de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Limburg’, vertelt ze. ‘Zij weten welke onderwerpen hier spelen en kunnen dat vertalen naar praktisch relevante onderzoeksvragen.’ Toen Wassenberg op 29 november 2012 op uitnodiging van de werkplaats meekon naar Amsterdam, zei ze dan ook onmiddellijk ja. De ZonMw-programma’s Academische Werkplaatsen en Gezonde Slagkracht hielden een congres waar beleidsmakers praktijkvragen konden voorleggen aan onderzoekers. Geslaagde ‘speeddates’, die leidden tot een gezamenlijk geformuleerde onderzoeksvraag, maakten kans op een onderzoeksvoucher van 10.000 euro. Het idee dat Wassenberg in haar speeddate besprak, paste niet binnen de criteria. Maar uit gesprekken tijdens de lange treinreis terug kwam wél een onderzoeksvoorstel voort dat goed bleek voor een voucher. 

Toegespitst op gemeente

Onderzoeker Karen Schelleman-Offermans, twee dagen per week vanuit de Universiteit Maastricht gedetacheerd bij de GGD Zuid Limburg, leidde het kortdurende project dat vervolgens van start ging. ‘Normaal gesproken haalt de GGD gegevens over alcoholgebruik uit de zogenoemde Jeugd- en Volwassenen Monitor. Nu hadden we de gelegenheid het onderzoek toe te spitsen op de vraag van de gemeente. Zo zijn gemeenteambtenaren bevraagd, plus de zogeheten alcoholverstrekkers, zoals supermarkten, slijters en de jeugdsoos: wat vinden zij van de aanscherpingen van het beleid? Is het naar hun idee nodig en uitvoerbaar? In hoeverre wordt het door hen gedragen? Het onderzoek verliep soepel, doordat de gemeente ons in contact bracht met de stakeholders.’

Restrictief beleid

Uit wetenschappelijke literatuur blijkt dat strikte handhaving drankmisbruik onder jongeren tegengaat. ‘Toch zijn gemeenteambtenaren huiverig om restrictief beleid te voeren’, zegt Schelleman-Offermans. ‘Uit ons onderzoek bleek nu dat alcoholverstrekkers daar vóór zijn, terwijl ouders vaak juist liberaal omgaan met regels rond alcoholgebruik door hun kinderen. Alcoholverstrekkers zien ouders soms alcohol kopen voor hun kind onder de zestien. Dat maakt het voor verstrekkers ingewikkeld. Zij willen graag dat de gemeente ouders meer betrekt in het beleid en ze erover informeert dat strenge regels binnens- en buitenshuis wérken.’

‘Kruip als onderzoeker in de huid van de bestuurder’

Frisfeest

Het onderzoek en de aanbevelingen, zo vertelt Wassenberg, zijn met ambtenaren van verschillende beleidsterreinen besproken. De ervaring leert dat zo’n aanpak goed is voor de implementatie. Naar aanleiding van de resultaten is op initiatief van de gemeente alcoholgebruik door jongeren onder de aandacht van ouders gebracht. Aansluitend op de eerste ouderavonden van scholen informeerde Mondriaan, de regionale instelling voor verslavingszorg, ouders over de effecten van alcohol. Daarnaast is er een themavond gehouden met jongeren, de opmaat tot het organiseren van een ‘frisfeest’.

De kans dat een gemeente iets doet met de resultaten van praktijkgericht en gezamenlijk opgezet onderzoek is volgens Schelleman-Offermans groter dan bij gebruikelijk onderzoek. ‘Er is meer ownership, men is eerder geneigd om aanbevelingen te vertalen in beleid.’ Zeker is dat echter niet. ‘Je kunt uit onderzoek halen dat restrictief beleid goed werkt om alcoholmisbruik te verminderen of te voorkomen, maar als dat niet past binnen een bepaalde politieke visie van een lokale coalitie… In Nederland is men vaak tegen betutteling.’

In gesprek geraakt

Volgens beleidsadviseur Wassenberg heeft het onderzoek in Vaals nog geen integraal beleid voor alcoholgebruik onder jongeren opgeleverd. ‘Inhoudelijk zijn we er wel over in gesprek geraakt. Maar de vraag of we ons beperken tot wat wettelijk verplicht is, of dat het lukt om strikte regelgeving en handhaving te koppelen aan beïnvloeding van leefstijl en preventie, is nog niet beantwoord. Vanwege allerlei nieuwe taken komt er veel op gemeenten af. Als beleidsmedewerkers ontkomen we er niet aan ons nu vooral te concentreren op de eigen portefeuille.’

Bruggen slaan

Ook dát is de realiteit van het ‘beleidsbedrijf’, weten de onderzoekers van een academische werkplaats. Zoals Hans van Oers van de Tilburgse werkplaats Tranzo het stelde op het Amsterdamse congres: ‘Je probeert als onderzoeker steeds in de huid van de bestuurder te kruipen, om vervolgens snel een goede wetenschappelijke onderbouwing voor mogelijke oplossingen aan te dragen. Voorheen was het vaak andersom: wij doen onderzoek en zeggen tegen het beleid: zie maar wat je ermee kunt.’ Vanuit haar werk als onderzoeker beaamt Schelleman-Offermans dat het belangrijk is om een brug te slaan tussen beleid, onderzoek en praktijk. Op 24 oktober 2013 presenteert zij de resultaten van haar onderzoek daarom aan zowel Limburgse beleidsambtenaren als preventiemedewerkers op een refereerbijeenkomst van de Limburgse academische werkplaats. Want volgens de betrokkenen zijn de inzichten relevant voor álle gemeenten in de regio.

Headerfoto: Marjolein Wassenberg (links) en Karen Schelleman-Offermans
Foto gemaakt door: Jonathan Vos