Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 
App vermindert verlatingsangst

Altijd een lijntje met de begeleider

Separatieangst, oftewel verlatingsangst, kan leiden tot ernstige gedragsproblemen bij mensen met een verstandelijke beperking. Met de iPhone-applicatie Shakem en een bijbehorend behandelprotocol leren cliënten van Bartiméus dat hun begeleider altijd bereikbaar is, ook als die ergens anders is.

‘Stel je voor: je bent blij’, zegt psychomotorisch therapeut Floor Jurriëns op de instructie-dvd van Bartiméus. ‘Wat doe je dan?’ Pieter van der Sterre – een volwassen man – kijkt op de iPhone in zijn hand. ‘Dan druk ik deze in’, wijst hij. Als cliënt van Bartiméus heeft hij meegedaan aan een onderzoek naar het effect van de nieuwe methode TTSA (Technologie ondersteunde Therapie voor Separatieangst). Hij droeg vier maanden een iPhone bij zich en hield zijn begeleider via de app Shakem op de hoogte van zijn emotionele gesteldheid. Als hij blij was drukte hij op de gele balk met een smiley, was hij boos dan drukte hij op een rode balk met een boos gezicht. Zo kon hij ook de emoties bang en verdrietig kenbaar maken, of om hulp vragen.

Separatieangst overwinnen

Onderzoeker Paula Sterkenburg is GZ-psycholoog bij Bartiméus en een van de initiatiefnemers voor de ontwikkeling van TTSA. Sterkenburg: ‘Ook de begeleider draagt een iPhone met Shakem bij zich. Daarmee bevestigt hij op afstand het signaal van de cliënt: “Jij bent blij!”. De iPhone leest de verzonden en ontvangen berichtjes aan de blinde of slechtziende cliënt hardop voor. Zo helpt de methode separatieangst binnen de relatie te overwinnen. De cliënt wéét dat er altijd een lijntje is met de begeleider. Ook al is die even ergens anders mee bezig.’ De app is slechts een onderdeel van de TTSA-methode, die altijd wordt begeleid door een gedragsdeskundige. Sterkenburg: ‘Heel belangrijk is dat de dagelijks begeleider later terugkomt op de berichten. “Je liet vanochtend weten dat je bang was. Waarom was je bang? En hoe is dat nu?” Dat staat beschreven in een bijbehorend protocol voor de dagelijks begeleider.’ 

Beschermhoesje met braille

De app is gebruiksvriendelijk. Dat vindt Pieter ook. ‘Na één keer uitleggen lukte het al’, zegt hij. Het beschermhoesje heeft brailletekens en voelbare symbolen, dus als een cliënt de felle kleuren niet kan onderscheiden, weet hij toch waar hij moet drukken.
‘En als je een berichtje van de begeleider terug krijgt’, vraagt Floor. ‘Hoe is dat?’
‘Prettig’, antwoordt Pieter. Al is het ook wel eens gebeurd dat hij géén reactie kreeg.
‘Sommige begeleiders vergeten op dat dingetje te kijken.’ Heel erg vond hij dat niet. ‘Dan dacht ik: het zal wel.’

Minder boos en angstig

De afdeling ontwikkelingspedagogiek van de Vrije Universiteit toonde aan dat de methode TTSA effect heeft. Sterkenburg: ‘We hadden voor het onderzoek zes cliënten van Bartiméus geselecteerd die aan bepaalde criteria voldeden. Ze waren bijvoorbeeld ouder dan achttien jaar, hadden een lichte tot matige verstandelijke beperking, en vertoonden separatieangst. Na vier maanden waren de cliënten minder vaak boos, angstig of eenzaam, en vertoonden ze minder vaak uitdagend gedrag. We hebben daarnaast onderzocht of ze vanwege verminderde angst ook meer vrienden maken. Dat was niet bij alle cliënten het geval.’
De psycholoog heeft voor haar onderzoek een (multiple baseline) single case design gebruikt (SCED). Een SCED kenmerkt zich door de verzameling van veel waarnemingen binnen één of enkele proefpersonen. Sterkenburg: ‘Zo’n studie vereist een homogene groep, een voor- en nameting na iedere fase van de interventie en een uiterst systematische werkwijze.  Het levert een eerste bewijs voor het effect van de interventie. Uiteindelijk wil je natuurlijk graag méér bewijs.’ Het onderzoek werd gefinancierd door onder meer het ZonMw-programma InZicht. 

‘We hopen dat iedereen snel de methode gaat gebruiken’

Bericht bij dip

Pieter vindt de app ook handig op zijn werk, vertelt hij op de dvd. Bijvoorbeeld als hij hulp nodig heeft. Hij doet voor hoe dat gaat en drukt op de groene balk.
‘Hulp nodig?’, klinkt een stem uit de speaker.  
‘Hup, daar gaat-ie’, zegt Pieter. Het bericht wordt verzonden. Floor krijgt meteen de hulpvraag binnen. ‘Oké’, zegt ze, ‘dan moet ik naar je toe komen, of zorgen dat er iemand komt.’
‘En hoeveel berichtjes verstuur je op een dag?’, vraagt Floor.
‘Dat wisselt’, antwoordt Pieter. Soms vergeet hij berichtjes te sturen, bijvoorbeeld als hij lekker in zijn vel zit. Maar als hij verdrietig is, vergeet hij het niet.
‘Er zijn wel eens momenten, dan heb je zó’n dip. Dan kun je het niet zeggen.’
‘En dan vind je het fijn dat je het op deze manier kunt laten merken’, concludeert Floor.
‘Absoluut.’

Volgende stappen

De TTSA-methode werd deze zomer in Istanbul gepresenteerd tijdens een internationaal congres (ICEVI) over leven met een visuele beperking. Daar waren niet alleen behandelaars, maar ook leraren, ergotherapeuten en vaktherapeuten. Sterkenburg: ‘Mensen reageerden blij verrast. Want zij zagen ook mogelijkheden voor hun cliënten met separatieangst.’ TTSA is ontwikkeld voor mensen met een visuele en verstandelijke beperking, maar de methode is volgens haar ook geschikt voor mensen met alleen een verstandelijke beperking, of met autisme. Sterkenburg: ‘We schrijven nu artikelen om het resultaat van het onderzoek bekend te maken bij andere instellingen voor mensen met een visuele beperking, en we bereiden de implementatie voor bij Bartiméus. We hopen dat iedereen snel op de hoogte is en de methode gaat gebruiken. Daarna zullen we de volgende stappen zetten. Dan gaan we onderzoeken of de methode óók effect heeft bij andere groepen mensen met separatieangst.’

Tekst: Riëtte Duynstee
Foto: Bartiméus