Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 
Medicatie afstemmen op kinderen

‘Doseren voor een kind is enorm foutgevoelig’

Het juist voorschrijven en toepassen van medicatie vergt bij kinderen speciale aandacht. Twee praktijkgerichte projecten kunnen daaraan bijdragen. Een gesprek met Tjitske van der Zanden, projectmanager bij de Stichting Nederlands Kenniscentrum voor Farmacotherapie bij Kinderen (NKFK). 

Op 7 september lanceerde het NKFK een digitale rekenmodule op zijn site kinderformularium.nl, dé Nederlandse site voor onafhankelijke informatie over medicatie bij kinderen. Met de nieuwe rekenmodule kunnen artsen en apothekers doseringen voor kinderen binnen een minuut correct berekenen. Een tweede project maakte in augustus 2015 goed leesbare uitleg over 150 medicijnen beschikbaar voor ouders en kinderen op apotheek.nl. Er volgen nog minstens 150 van zulke teksten. ZonMw subsidieerde beide projecten.

Vanwaar deze twee projecten?

‘Sinds de lancering van het Kinderformularium kregen wij regelmatig uit het veld de vraag of er een handige calculator kon komen om kinderdoseringen uit te rekenen. Rekenen aan die doseringen is enorm foutgevoelig. Je moet rekening houden met het gewicht van het kind, met het aantal giften per dag en vaak is het nodig de dosering om te rekenen naar milliliters van een drankje. 

Daarnaast waren er signalen dat ouders het kinderformularium raadpleegden voor informatie over geneesmiddelen voor hun kind. Bijsluiters geven vaak geen informatie over het gebruik bij kinderen of raden dat gebruik zelfs af. Dit komt doordat veel geneesmiddelen nooit zijn geregistreerd voor gebruik door kinderen. Het kinderformularium geeft wél informatie, maar die is voor ouders en zeker voor kinderen lastig te begrijpen, doordat de teksten zijn geschreven voor professionals.’

Hoe intensief wordt de rekenmodule inmiddels gebruikt door professionals?

‘Het gemiddelde aantal berekeningen dat maandelijks met behulp van de module wordt gemaakt staat nu op 3.900. Het is nog een zogenoemde bètaversie: we vragen gebruikers kritisch mee te rekenen. De module is weliswaar getest door 250 middelen te berekenen voor twee fictieve patiënten, maar niet alle 650 middelen zijn exact doorgelicht. We hebben tot nu toe achttien meldingen van problemen gekregen, die geen foutieve berekeningen betroffen. De module werkt dus zoals die bedoeld is. Het aantal keren dat de module gebruikt is, stemt gunstig, maar kan zeker beter. We gaan nog onderzoek doen naar de ervaringen in de praktijk.’

‘Zonder de rekenmodule ziet men de maximaal toelaatbare dosis nogal eens over het hoofd’

Wat kan de rekenmodule bijdragen aan de kwaliteit van de zorg?

‘Er zijn studies die concluderen dat medicatiefouten meestal te wijten zijn aan rekenfouten. Onder- of overdoseringen door rekenfouten zijn verantwoordelijk voor gebrekkige effectiviteit van de behandeling of voor het optreden van bijwerkingen. Daarnaast zijn er studies die aantonen dat elektronisch voorschrijven en clinical decision support systems in het algemeen – niet specifiek bij kinderen – bijdragen aan het verminderen van medicatiefouten. Wij weten niet hoe vaak rekenfouten in de dagelijkse praktijk voorkwamen voor de introductie van de rekenmodule. Maar we hebben in een testopstelling gebruikers vijftien rekenopgaven laten maken mét en zonder de module. Voorlopige resultaten laten zien dat men zonder gebruik van de module de maximaal toelaatbare dosis nogal eens over het hoofd ziet.’

Medicijnkast

Hoe zijn de eerste 150 teksten over geneesmiddelen voor kinderen geland bij ouders?

‘Wij zijn aangenaam verrast: sinds augustus zijn de teksten 11.000 keer geraadpleegd. En dat zonder dat we de site erg onder de aandacht hadden gebracht bij het publiek. Wij hebben ons gericht op geneesmiddelen die kinderen in de thuissituatie gebruiken. Je kunt je voorstellen dat ouders bijvoorbeeld in geval van een bijwerking snel willen weten wat ze moeten doen. Binnen het project willen we informatieteksten ontwikkelen voor de geneesmiddelen die het vaakst worden gebruikt door kinderen thuis. Dat zijn er ongeveer vierhonderd. Voor medicijnen die in het ziekenhuis worden toegediend ontwikkelen we geen teksten, omdat bij de toepassing daarvan professionals aanwezig zijn. Ouders kunnen hen om informatie vragen.’

Ziet NKFK meer mogelijkheden om geneesmiddelengebruik beter toe te spitsen op kinderen?

‘Jazeker. Met het kinderformularium proberen we wetenschappelijke kennis over dat gebruik te vertalen naar de praktijk. Maar we merken dat voor veel middelen er geen of weinig wetenschappelijke kennis beschikbaar is. Toch hebben kinderen die medicijnen soms heel hard nodig en daarom worden ze in de praktijk ook toegepast. Informatie daarover vergaren wij ad hoc en weinig systematisch. Terwijl voorschrijf- en ziekenhuisinformatiesystemen over een zee van informatie beschikken over toepassing. Als we die informatie er op een slimme manier uit zouden kunnen halen, krijgen we meer kennis over doseringen, consequenties daarvan, bijwerkingen en uitkomsten. We zijn bijvoorbeeld heel erg geïnteresseerd in de beste doses van medicatie voor pasgeborenen en te vroeg geborenen.’

Tekst: Angela Rijnen
Foto's: Marijn van Zanten