Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 
Eduard Klasen over de eigen wijsheid van wetenschappers

‘Geef gek, dwars of afwijkend onderzoek meer kans’

In de wetenschap moet meer ruimte zijn om van gebaande paden af te wijken, vindt ZonMw-adviseur Eduard Klasen. Een gesprek naar aanleiding van de pas verschenen interviewbundel Dwarsdenken en doordouwen

In Dwarsdenken en doordouwen vertellen 18 gezondheidsonderzoekers over hun werk en hun visie op het wetenschappelijk bestel. Het zijn wetenschappers die de moed hebben eigen keuzes te maken en ongewenste ontwikkelingen in de onderzoekswereld hardop te benoemen. Onder hen zijn bekende en minder bekende onderzoekers, zoals Rudi Westendorp, Wouter Kusters, Sadik Harchaoui en Inez de Beaufort. Tezamen pleiten zij voor meer creativiteit en vooral onconventioneel denken in de wetenschap. Behalve serieus en goed moet wetenschap ook origineel, gedurfd en vernieuwend zijn.

Participatie van burgers

Ook opvallend is de onvrede onder deze wetenschappers dat zij alleen hun peers bereiken met hun resultaten. De beoogde toepassing van hun resultaten blijft daardoor achter. In het boek vertellen de onderzoekers over hun strategieën die wel tot het beoogde maatschappelijke effect (kunnen) leiden. Denk aan toegankelijk geschreven boeken in het Nederlands, optredens op tv en een ‘debattour’ door het land.

Ongewone vragen

De onderzoekers dringen aan op het gebruik van vernieuwende onderzoeksmethoden, meer interactie tussen verschillende wetenschapsgebieden en meer ruimte voor ‘kleine’ of ongewone onderzoeksvragen die in de huidige wetenschappelijke cultuur geen kans krijgen. Zo blijkt het moeilijk om onderzoek te doen naar huidaandoeningen die niet ernstig maar wél heel lastig zijn, of naar zeldzame ziekten die wereldwijd maar enkele tientallen patiënten treffen.

Multidisciplinair werken

Een van de belangrijkste aanbevelingen is om de buitenwereld, waaronder patiënten, meer bij onderzoek te betrekken. Eduard Klasen, ZonMw-adviseur en hoogleraar management van gezondheidsonderzoek aan de Universiteit Leiden, hoopt vooral dat deze ambitie eindelijk eens wordt waargemaakt. ‘Ik lees en hoor al zo lang dat multidisciplinair werken en participatie van burgers en bedrijven belangrijk is, maar helaas blijft het vaak bij mooie woorden. Gelukkig geven deze geïnterviewden wél voorbeelden hoe ze dit realiseren.’ Zo benoemt het Maastricht UMC waarschijnlijk een hoogleraar ervaringsdeskundigheid bij psychosen, om een grotere inbreng van patiënten handen en voeten te geven.

Hardnekkigheid

Wat Klasen in de bundel vooral treft, is het enorme doorzettingsvermogen dat de geïnterviewden tentoonspreiden, in combinatie met hun eigenwijsheid. ‘Of misschien kan ik beter van “eigen wijsheid” spreken. Deze mensen hebben vaak een eigen, dwarse visie, waar ze in de meeste gevallen goede resultaten mee behalen. Ook hun hardnekkigheid op het moment dat ze weerstanden ondervinden, vind ik opvallend. Het is moedig dat ze zo open vertellen over de tegenwerking die ze ondervonden.’

Nieuw onderzoeksprogramma

Klasen was in de afgelopen jaren nauw betrokken bij het onderzoeksprogramma Fostering Responsible Research van ZonMw, dat in voorbereiding is. Dit programma is gericht op meer relevantie, kwaliteit, integriteit en efficiëntie van wetenschappelijk onderzoek, gezien de brede maatschappelijke behoefte die daaraan bestaat. 

‘Onderzoeksfinanciering is vaak nog heel traditioneel’

Zelf dringt hij er al jaren op aan om naast de wetenschappelijke impact ook de maatschappelijke impact van onderzoek te evalueren. ‘Ik heb dit onderwerp eind jaren negentig al op de agenda gezet, maar nog steeds komt het heel moeizaam van de grond. Het is dan ook leuk om te lezen dat deze onderzoekers deze maatschappelijke impact zo belangrijk vinden. Veel minder dan de gemiddelde onderzoeker, zijn ze bezig met de opbrengsten voor henzelf.’

Citatiescores

Klasen hoopt dan ook dat zoveel mogelijk beleidsmakers, bestuurders en senior-onderzoekers deze publicatie onder ogen krijgen. De gezamenlijke interviews vormen voor hem één grote oproep tot meer flexibiliteit, juist in deze tijd waarin wetenschappers gevangen zitten in een keurslijf van citatiescores, impactfactoren en strakke subsidievoorwaarden. ‘Ook de financiers van onderzoek moeten deze publicatie ter harte nemen. Ik vind dat er meer kansen moeten komen voor onderzoeksvoorstellen die gek, dwars of afwijkend zijn. Natuurlijk moet de balans niet doorslaan, maar ik ben het met de geïnterviewden eens dat de wijze van onderzoeksfinanciering vaak nog heel traditioneel is.’

Op een ander been

Overigens is Klasen niet bang dat deze balans snel uit evenwicht zal raken. De 18 onderzoekers zijn immers vanwege hun ‘dwarsdenkende en doorduwende’ eigenschappen benaderd, en vormen daarmee een selecte groep binnen de wetenschap. 

‘Als je de verhalen goed leest, zie je dat die dwarsigheid er bij veel geïnterviewden al op jonge leeftijd in zat. Ik denk dat deze mensen als kind al het vermogen hadden om hun omgeving op een ander been te zetten – zoiets kun en moet je niet van iedere onderzoeker verwachten.’

Tekst: Gonny ten Haaft
Foto: Marijn van Zanten