Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 
Medicijngebruik ouderen nog weinig doorgelicht

Hobbels op de weg van richtlijn naar praktijk

Als een oudere patiënt verschillende medicijnen gebruikt, moeten die middelen elkaar niet in de weg zitten. Om te zorgen voor samenhangend medicijngebruik is in 2012 de richtlijn Polyfarmacie bij ouderen ontwikkeld. Maar de toepassing stuit op hindernissen.

Zeker 750.000 Nederlandse 65-plussers slikken dagelijks minstens 5 verschillende medicijnen. Van deze senioren gebruiken 200.000 er zelfs meer dan 9. Deze ‘polyfarmacie’ kan leiden tot ernstige bijwerkingen en ongewenste interacties tussen geneesmiddelen, vaak met ziekenhuisopnames tot gevolg. Dat is schadelijk voor de ouderen en leidt tot onnodige zorgkosten. 

Grotere medicatieveiligheid

Unie KBO maakt al zo’n 5 jaar werk van grotere medicatieveiligheid. De belangenorganisatie voor ouderen verwachtte veel van de medicatiebeoordeling, die in 2012 is vastgelegd in de multidisciplinaire richtlijn ‘Polyfarmacie bij ouderen’. Huisarts en apotheker beoordelen daarbij jaarlijks met de patiënt het medicijngebruik, om te kijken wat er beter kan. Zo’n 350.000 kwetsbare ouderen vallen binnen de criteria voor zo’n beoordeling. Toepassing van de richtlijn blijft echter achter bij de verwachtingen. Exacte cijfers ontbreken, maar naar schatting krijgen slechts 20.000 tot 70.000 ouderen zo’n jaarlijkse evaluatie. 

Oudere betrekken

De beoordeling zou niet alleen vaker, maar ook beter moeten gebeuren, zegt Ellen Willemsen, beleidsadviseur gezondheid en zorg van Unie KBO. Zij betwijfelt of de oudere wel altijd betrokken wordt bij het medicatieoverleg, zoals de richtlijn bepaalt. Toepassing van de richtlijn is overigens geen doel op zich, zegt ze. ‘Het gaat om adequate farmacotherapie en de kwaliteit van leven van ouderen.’

Patiëntselectie

Unie KBO liet adviesbureau AxiaZ met steun van ZonMw een verkenning uitvoeren waarom medicatiebeoordelingen minder plaatsvinden dan verwacht. Adviseur Hans van Bijsterveldt concludeert allereerst dat volledige toepassing van de richtlijn bij alle 350.000 ouderen die aan de criteria voldoen ‘helemaal niet gewenst’ is. Niet al deze ouderen hebben namelijk een jaarlijkse medicatiebeoordeling nodig. 

Nieuwe aanpak

Van Bijsterveldt schetst een nieuwe aanpak. Die bestaat uit een meer toegespitste patiëntselectie om te kijken voor welke ouderen die noodzaak wél geldt. Daarvoor is nader onderzoek nodig. Verder is medicatieveiligheid iets dat tijdens het hele behandeltraject aandacht moet krijgen. Bijvoorbeeld bij het voorschrijven van een nieuw medicijn door de huisarts en de levering ervan door de apotheker. Maar ook tussentijdse signalering dat veranderingen in iemands conditie aanleiding kunnen zijn om alle medicijnen opnieuw te bekijken. Dit gebeurt al her en der en verdient volgens Van Bijsterveldt brede navolging. Evengoed blijft medicatiebeoordeling volgens de richtlijn altijd nodig bij een deel van de patiënten. Bij de ouderen die daar nu baat bij hebben moet deze zonder mankeren worden toegepast, aldus de verkenning. 

Een gezamenlijk dossier van apotheker en huisarts zou veel tijd besparen

Dat het aantal medicatiebeoordelingen nu nog relatief laag ligt, komt niet doordat huisartsen of apothekers er het nut niet van inzien. Volgens huisarts Jacintha van Balen van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) zijn huisartsen enthousiast over de richtlijn. Veel huisartsen volgen de bijscholingsmodules om veilig medicijngebruik te bevorderen en de richtlijn toe te passen. NHG heeft met steun van ZonMw een implementatieproject gedaan bij 3 overleggroepen van huisartsen en apothekers om de richtlijn in te voeren. ‘Bij veel patiënten zijn zaken opgespoord die verbeterd konden worden in de medicatie’, zegt Van Balen. ‘De betrokken huisartsen zien de winst ervan.’ De verkenning onderschrijft dit beeld.

Selectie met de hand

Wel zijn er in de praktijk knelpunten. Een goede patiëntselectie wordt bijvoorbeeld bemoeilijkt doordat de huisarts risicopatiënten handmatig uit het huisartsinformatiesysteem (HIS) moet lichten. Een tijdrovend karwei, ook wanneer de apotheker de eerste selectie doet. Lastig is verder dat apotheker en huisarts geen gezamenlijk dossier hebben waarin ze gegevens kunnen uitwisselen. Zo’n dossier zou veel overlegtijd besparen, zegt Van Balen. 

Overleg met specialist

Een andere horde is dat veel medicijnen in het ziekenhuis worden voorgeschreven. Brengt een medicatiebeoordeling problemen aan het licht, dan moet de huisarts daarover vaak ook overleggen met de specialist. ‘Een goede medicatiebeoordeling kost veel tijd en die ontbreekt vaak’, zegt Van Balen. ‘Maar in een gemeenschappelijk dossier en voldoende overlegmogelijkheden met de specialist zitten wel de winstpunten.’ Kwaliteitswinst bij de medicatiebeoordelingen is ook volgens de verkenning mogelijk en noodzakelijk. Van Bijsterveldt bepleit een onafhankelijke audit om tot verbeteringen te komen.

Patstelling

Het zou ook helpen als zorgverzekeraars een reëlere vergoeding gaven voor het tijdrovende werk van de medicatiebeoordeling, verzucht Van Balen. Het huidige bedrag vinden huisartsen en apothekers onvoldoende. Zorgverzekeraars vinden volgens de verkenning van de Unie KBO juist de geleverde kwaliteit beneden de maat. Zij kopen daarom nog weinig medicatiebeoordelingen in en investeren soms liever in de nieuwe aanpak. Deze patstelling gaat ten koste van ouderen die nu dringend een medicatiebeoordeling nodig hebben, staat in de verkenning. 

Besparingen delen

Volgens een onderzoek van KPMG Plexus uit 2014 kunnen medicatiebeoordelingen gemiddelde besparingen opleveren van € 150 tot € 250 per patiënt. Ruim 50 tot 60 procent van deze bedragen bestaat uit medicijnkosten. Om uit de patstelling te raken, beveelt Van Bijsterveldt aan dat zorgverleners en zorgverzekeraars deze potentiële besparingen met elkaar delen. Ellen Willemsen van Unie KBO steunt deze suggestie van harte. ‘Er zit beweging in de zaak’, concludeert ze, ‘maar er is zeker nog een weg te gaan.’

Tekst: Veronique Huijbregts
Foto: Shutterstock - Evgeniya Krutova