Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 
Alcoholgebruik bij Europese jeugd van 12 tot 16 jaar

Waarom jongeren steeds meer drinken

Europese jongeren drinken steeds vaker en vroeger alcohol. Nederland staat in de Europese top van landen waar jongeren veel drinken. Daar heeft de Nederlandse drankcultuur veel mee te maken. Dat blijkt uit een internationale studie naar de sociale factoren achter middelengebruik bij jongeren.

Ruim 60% van alle jongeren tussen twaalf en zestien jaar in Europa heeft wel eens bier, wijn of een breezer gedronken, ruim een derde sterke drank. Bijna 22% is problematisch gebruiker van bier, wijn of breezers en 13,5% van sterke drank. Zulke cijfers zijn reden tot zorg. Jong drinken richt schade aan in de hersenen en kan tot probleemdrinken leiden. Het jeugdige drankgebruik gaat bovendien vaak gepaard met maatschappelijke overlast. Redenen genoeg om de invloedrijke factoren achter het drankgebruik in kaart te willen brengen. Dat was het doel van een Europees onderzoek waaraan in Nederland het Verwey-Jonker Instituut meedeed.

Complex van factoren

De onderzoekers gebruikten gegevens uit een bestaande dataset over jongeren, delinquentie en middelengebruik in 25 voornamelijk Europese landen. Ze vulden deze aan met informatie over het overheidsbeleid ten aanzien van alcoholgebruik. Ze keken ook naar de effectiviteit van preventieve interventies om jeugdig alcoholgebruik tegen te gaan.
In alle landen bleek de peergroup van de jongeren doorslaggevend bij het drankgebruik. ‘Wat doen je vrienden? Dat is wel de belangrijkste vraag’, zegt Majone Steketee, projectleider van het onderzoek. Daaromheen spelen allerlei andere factoren, die alcoholgebruik stimuleren of afremmen. Zoals de houding van de ouders, het sociale leven in de wijk, de school, en de aspiraties en de zelfcontrole van de jongere.

Volwassen drinken ook veel

Op landelijk niveau beïnvloedt beleid het gedrag en vooral ook de cultuur rondom drankgebruik. In landen als Spanje en Italië is thuis een glas wijn drinken voor jongeren vanaf zo’n twaalf jaar vrij gewoon. Maar de culturele norm is daar dat dronkenschap not done is. In Oost-Europa drinken jongeren niet regelmatig, maar áls ze dat doen is het meteen veel, en bovendien sterke drank. In Noord-Europese landen drinken IJslandse jongeren nauwelijks, Deense jongeren juist erg veel. West-Europese jongeren drinken vooral bier en wijn, maar wel vaak en veel. Steketee: ‘Vaak drinken zie je in Nederland, België, Duitsland en Denemarken.’

‘We vinden in Nederland dronkenschap iets dat hoort bij jong zijn’

Ook volwassenen in Nederland drinken vaak en veel. Dat zie je terug bij jongeren. Steketee: ‘Hoe gewoner het in een land is om alcohol te drinken, hoe minder jongeren er zijn die helemaal geen alcohol gebruiken en hoe meer risicofactoren er zijn. Als je het als ouder doodnormaal vindt om flink te drinken, hoe overtuig je je kinderen dan dat het voor hen niet goed is?’
Deze nationale drankcultuur moet je proberen te veranderen, vinden Steketee en collega- onderzoeker Harrie Jonkman. ‘Nu vinden we in Nederland dronken zijn iets dat hoort bij het jong zijn. Het is toch zot dat jongeren op campings muren van kratten bier bouwen en dat we daar niets van zeggen?’

Alcoholvrije schoolfeesten

Interventies organiseren dichtbij de jongeren zelf, bijvoorbeeld voorlichting door leeftijdgenoten, werkt het beste om hun gedrag te veranderen. De onderzoekers doen verder de aanbeveling jongeren vaardigheden mee te geven om de druk van hun vriendengroep te weerstaan. ‘Voor zulke life skills bestaan goede programma’s’, zegt Steketee.
Jonkman benadrukt dat preventieve interventies zich niet op één factor moeten richten, maar integraal op meerdere factoren. Ze moeten gebaseerd zijn op een analyse van álle invloeden op het drinkgedrag van de groep jongeren die je wilt bereiken. Zo versterk je het effect van voorlichting op school door ook de ouders voor te lichten van leerlingen die riskant gedrag vertonen. ‘En overal waar jongeren komen moet je nadenken over beleid. Wat doe je als ouders, wat doe je in het onderwijs? Als school kun je bijvoorbeeld besluiten geen alcohol meer te schenken. Zorg dat alcoholvrije feesten cool worden. Dat neemt in Nederland al toe.’

Effect leeftijdsgrens onderzoeken

Preventieactiviteiten zijn er in bijna alle Europese landen, vertelt Jonkman. Maar de onderzoekers vonden maar weinig theoretisch goed onderbouwde programma’s die in de praktijk goed werden uitgevoerd én op effect onderzocht. Conclusie: er is meer effectonderzoek nodig. Zo zou je de recente verhoging van de leeftijdsgrens voor het kopen en drinken van alcohol naar 18 jaar met effectonderzoek moeten volgen. ‘Nu drinken kinderen van 12 tot 16 terwijl ze dat officieel niet mogen’, zegt Steketee. ‘Is de grens van 18 jaar dan wel effectief? De voorstanders van dit beleid denken dat je zo het signaal geeft dat alcohol drinken tot 18 jaar niet normaal is. Ze hopen ook dat jongeren er wat later door gaan drinken. Maar of het zo werkt?’
Jonkman: ‘De preventie van alcoholgebruik bij jongeren is een complex verhaal. Alleen met onderzoek krijg je meer inzicht en weet je of wat je doet het gewenste effect heeft.’

Tekst: Veronique Huijbregts
Foto: Flip Franssen/Hollandse Hoogte