Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 
Begrip van werkgever helpt zorg en arbeid te combineren

Steun voor de werkende mantelzorger

Mantelzorgende medewerkers functioneren beter als hun werkgever in het personeelsbeleid rekening met hen houdt. Dat blijkt uit een onderzoek van Marjolein Broese van Groenou, hoogleraar Informele Zorg aan de Vrije Universiteit.

Een op de acht Nederlanders verleent in meer of mindere mate mantelzorg. Hun aantal zal alleen maar toenemen nu de overheid bezuinigt op de langdurige zorg. Betaalde ondersteuning zal vooral nog toegankelijk zijn voor kwetsbare burgers die afhankelijk zijn van zeer intensieve zorg. Anderen moeten een beroep doen op hun naasten voor hulp: partner, kinderen, naasten en vrijwilligers, al of niet ondersteund door professionals. Dat kan gevolgen hebben voor werkgevers. De kans bestaat dat medewerkers die mantelzorg verlenen eerder overbelast raken, minder goed presteren, en zich vaker ziek melden.

Onderzoek

Stichting Werk en Mantelzorg helpt organisaties een mantelzorgvriendelijk personeelsbeleid te voeren. Werkgevers kunnen op haar site onder meer een inventariserende enquête invullen. Hoeveel mantelzorgende medewerkers telt het bedrijf, ondervinden zij meer stress en gezondheidsproblemen dan hun collega’s, kunnen ze werk en zorg goed combineren, en in hoeverre ervaren ze steun op de werkvloer? In 2012 hadden 9180 medewerkers van 50 organisaties de vragenlijst ingevuld. Marjolein Broese van Groenou koppelde een onderzoeksvraag aan de enquête en analyseerde de uitkomsten. Ze deed het onderzoek in samenwerking met socioloog professor Saskia Keuzenkamp, stichting Werk en Mantelzorg en het expertisecentrum Mantelzorg van Movisie.

Wat zijn de conclusies?

‘Als gevolg van hun zorgtaken ondervinden mantelzorgers meer stress en gezondheidsproblemen dan hun niet-mantelzorgende collega’s. Dat leidt tot de wens om hun baan aan te passen of op te zeggen. Maar ook blijkt dat mantelzorgers steun vanuit het bedrijf heel belangrijk vinden. Als directe collega’s en leidinggevenden op de hoogte zijn van de situatie thuis ervaren zij minder stress en kunnen zij hun taken beter combineren. Het hoeft zelfs niet eens de specifieke collega of leidinggevende te zijn die begrip toont, als er op organisatieniveau maar aandacht is voor het thema. Dat is voor werkgevers een belangrijk nieuw gegeven. Zij hebben er baat bij om het thema mantelzorg breed in te bedden in de organisatiecultuur.’

Hoe ziet mantelzorgvriendelijk personeelbeleid eruit?

‘Er is geen blauwdruk voor. Voor de ene medewerker volstaat begrip, de ander vindt het prettig als de leidinggevende meedenkt over de thuissituatie: “Heb je eraan gedacht om dit of dat te doen?” Voor ons onderzoek hebben we vier bedrijven uitgebreider onderzocht die volgens de stichting Werk en Mantelzorg voldoen aan het criterium voor mantelzorgvriendelijke organisatie. Bij die bedrijven zijn verlofregelingen bekend, bijvoorbeeld dat calamiteitenverlof aangewend kan worden voor mantelzorg. Mantelzorgende medewerkers kunnen tijdelijk hun werktijden aanpassen, als ze eens minder goed presteren wordt hun dat niet aangerekend, en de leidinggevenden hebben een training gevolgd over mantelzorgende werknemers. Er wordt bovendien in alle openheid over mantelzorg gepraat. Er is erkenning voor de sociale taak.’

‘Ik verwacht dat meer bedrijven inzien welk aandeel zij kunnen leveren’

Rust er een taboe op het thema?

‘Mantelzorg gaat gepaard met pieken en dalen van stress. Dat onvoorspelbare karakter maakt het lastig om ermee naar buiten te treden. Ook het perspectief is onzeker, je weet niet hoe het er over een paar jaar voor staat. De emotionele belasting is groter dan bij bijvoorbeeld een gezin met jonge kinderen. Je maakt je zorgen als je vader vertelt dat hij nauwelijks heeft geslapen omdat je demente moeder ’s nachts is gaan dwalen. Met name bij dit soort problemen houden mensen privé en werk gescheiden. Het wordt tijd dat die cultuur verandert. In het bedrijfsleven, maar ook in de samenleving. Over tien jaar nadert de vergrijzing het hoogtepunt en werken we tot ons 67ste. Ouderen zullen in groten getale een beroep doen op de hulp. Dan hebben veel werknemers een sociale taak erbij.’

Wat weerhoudt bedrijven ervan hun personeelsbeleid mantelzorgvriendelijk te maken?

‘Ze moeten de enquête laten doen door al hun medewerkers, tools inzetten om bewustwording te creëren, leidinggevenden workshops en trainingen laten volgen. Dat kost tijd en energie, ze moeten dus heel overtuigd een commitment aangaan. Ook is er weerstand bij bedrijven die geraakt worden door de financiële crisis. Zij vinden het lastig om daarnaast óók de aandacht te richten op het privéleven van werknemers. Bedrijven die wél al de erkenning mantelzorgvriendelijke organisatie hebben verkregen zijn vaak afkomstig uit de non-profitsector en de zorg. Het zijn kleine of middelgrote bedrijven die maatschappelijk betrokken zijn en vaak van elkaar gehoord hebben dat het zinvol is. Ze kwamen aanvankelijk vooral uit het oosten van het land.’

Stichting Werk en Mantelzorg wil de resultaten van jullie onderzoek gebruiken voor de campagne gericht op werkgevers. Wat verwacht u ervan?

‘Bedrijven die het traject doorlopen hebben, melden dat de investering heeft geloond. Dat het op termijn iets goeds oplevert voor hun medewerkers. Elke organisatie heeft immers baat bij gezonde en tevreden medewerkers. Ik verwacht dat meer bedrijven inzien welk aandeel zij kunnen leveren. Ik hoop dat zowel in de maatschappij als in het bedrijfsleven een cultuuromslag plaatsvindt. Dat men burgerzorg net zo vanzelfsprekend gaat vinden als zorg van de overheid nu.’

Tekst: Riëtte Duynstee
Foto:
Victoria Burgers