Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 
Behandelingen voor basaalcelcarcinoom met elkaar vergeleken

Crème tegen huidkanker werkt het best

Speciale crèmes bestrijden een basaalcelcarcinoom effectiever en goedkoper dan de veel toegepaste photodynamische therapie. Dat blijkt uit een studie van het Maastricht UMC+. Dermatoloog en hoofdonderzoeker Nicole Kelleners spreekt van een belangrijke doorbraak.

Meest voorkomende huidkanker in Nederland

Basaalcelcarcinoom is de meest voorkomende huidkanker in Nederland. Jaarlijks komen er naar schatting 40.000 patiënten bij. Het grote verschil met een melanoom is dat deze tumor niet uitzaait en dus niet dodelijk is. Wel blijft die ongeremd doorgroeien, wat uiteindelijk kan leiden tot grote wonden en beschadiging van vitale structuren. Volgens Nicole Kelleners, dermatoloog in het Maastricht UMC+, begint het met een huidkleurig, glanzend bultje of eczeemplekje dat langzaamaan groeit en nogal makkelijk bloedt. ‘De belangrijkste oorzaak is langdurige blootstelling aan zonlicht. Na vele jaren komt de tumor dan tot ontwikkeling. Mensen met een bleke huid lopen een groter risico dan mensen met een donkere huid.’

Welke therapie wordt bij deze patiënten ingezet?

‘De meeste basaalcelcarcinomen moeten onder lokale verdoving operatief worden verwijderd. Bij oppervlakkig groeiende basaalcelcarcinomen, waarbij de tumoren aan de onderkant van de opperhuid hangen, volstaat een minder ingrijpende aanpak. Dan passen dermatologen meestal de photodynamische therapie toe, afgekort PDT. Ze brengen een crème met een lichtgevoelige stof aan, die zich in de tumor ophoopt. Door deze stof bloot te stellen aan rood licht, ontstaat er een chemisch proces dat dodelijk is voor het gezwel. Doorgaans gaat het om twee behandelingen.’

Werkt deze aanpak afdoende?

‘Hoewel PDT volgens de laatste richtlijn uit 2007 van de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie de voorkeur geniet, zijn er nog alternatieven. Eigenlijk is nooit goed onderzocht welke therapie het meest effectief is. Daarom hebben wij de afgelopen jaren drie verschillende behandelingen tegen elkaar afgezet. De resultaten van deze studie, die ZonMw heeft gefinancierd, hebben we mei dit jaar gepubliceerd in The Lancet Oncology.’

Met welke therapieën hebben jullie PDT vergeleken?

‘Met twee verschillende crèmes die patiënten zelf kunnen aanbrengen. Groot voordeel is dat er dan geen dure ziekenhuiskosten meer gemaakt hoeven te worden. Het gaat om de al vele jaren bekende Efudix (5-fluorouracil of 5FU, red.) en het nieuwere Imiquimod (Aldara®, red.). Eerstgenoemde is een lokaal chemotherapeuticum dat de sneldelende tumorcellen aanpakt. Deze moet je tweemaal daags vier weken lang aanbrengen. De nieuwe crème veroorzaakt op de plek waar je het smeert een ontstekingsreactie. Je stimuleert het eigen immuunsysteem tot het opruimen van de tumorcellen. De behandeling duurt zes weken, waarbij je eenmaal per dag en vijf dagen per week moet smeren.’

Waarom hebben jullie cryotherapie niet in de studie meegenomen, waarbij via bevriezing de tumor het loodje moet leggen? Dat is toch ook een eenvoudige en goedkope methode?

‘Klopt, maar je krijgt dan bij deze tumoren vaak lelijke wonden die slecht genezen. Ook uit praktisch oogpunt hebben we geen vierde behandeling in de studie opgenomen. Om je onderzoek dan statistisch goed te onderbouwen, zouden we veel meer patiënten moeten includeren. Misschien dat we het effect van cryotherapie ooit nog eens gaan bestuderen.’

‘Ik denk dat in de toekomst de huisarts deze behandeling kan doen’

Hoe hebben jullie de proefpersonen ingedeeld en gevolgd?

‘In totaal zijn 600 patiënten gerandomiseerd ingedeeld in drie groepen. De ene groep werd behandeld met PDT, de andere met Efudix en de derde met Imiquimod. Eén onderzoeker heeft het effect bij alle deelnemers na drie en na twaalf maanden uitvoerig bekeken. Dat deed zij op het oog, zo nodig met behulp van een dermatoscoop en bij verdenking van een recidief via het nemen van een biopt. Zij wist niet wie welke behandeling had gehad.’

Wat zijn de resultaten?

‘Dit is een belangrijke doorbraak. Imiquimod is met ruim 83 procent kans op succes het meest effectief. Dan volgen Efudix en PDT met respectievelijk 80 en 73 procent. Daarmee zijn de crèmes effectiever dan PDT. Gezien deze resultaten gaat onze voorkeur uit naar Imiquimod. Indien kosten worden meegenomen, verdient Efudix de voorkeur. PDT geldt voortaan als tweede keuze, tenzij een patiënt zelf niet kan smeren als bijvoorbeeld de tumor op de rug zit en niemand kan helpen bij het aanbrengen van de crème.’

Zijn deze bevindingen goed ontvangen onder collega-dermatologen?

‘De meesten zijn heel erg enthousiast dat er zo’n onderzoek is gedaan. Maar het is natuurlijk niet leuk om te horen dat iets wat je al lang en veel toepast, eigenlijk toch niet zo goed werkt. Zelf had ik dit evenmin verwacht. We dachten altijd dat PDT als een gecontroleerde behandeling in het ziekenhuis effectiever zou zijn dan het meegeven van een recept waarmee de patiënt zelf aan de slag moet.’

Gaat de overstap naar de nieuwe richtlijn in de praktijk lukken?

‘Wederom met subsidie van ZonMw starten we binnenkort een implementatieproject. We willen e-learnings via internet aanbieden aan verpleegkundigen die zijn gespecialiseerd in huidkanker en aan patiënten zodat ze weten hoe de therapie werkt en welke bijwerkingen ze kunnen verwachten. Uiteindelijk denk ik dat in de toekomst de huisarts deze behandeling op zich kan nemen en de dermatoloog alleen bij problemen hoeft op te treden.’

ZonMw financierde de studie vanuit het programma DoelmatigheidsOnderzoek Farmacotherapie (nu onderdeel van Goed Gebruik Geneesmiddelen).

Tekst: John Ekkelboom
Foto: Jonathan Vos