Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 
Cursus leert professionals samenwerken met mantelzorgers

Familievriendelijk werken in de zorg

De overheid wil dat naasten ook in het verzorgingshuis een handje helpen. Dat vereist een soepele samenwerking tussen professionele zorgverleners en mantelzorgers. Hoe ze dat kunnen bevorderen, leren professionals in de cursus ‘Familievriendelijk werken.’ 

‘Kunnen jullie een recent voorbeeld geven van gastvrijheid jegens de familie?’, vraagt Trees Coucke. ‘We hebben laatst een familielid gevraagd een hapje mee te eten. Er was toch genoeg. De bewoner zat met meer smaak te eten nu het familielid mee at’, klinkt het na enig nadenken. ‘Toen bij een bewoner de medicatie werd gewijzigd, hebben we dat via een mailtje – voorzien van foto’s van de nieuwe medicijnen – doorgegeven aan een familielid dat vanwege werk moeilijk te bereiken is. Die was daar erg tevreden over’, volgt al snel een tweede voorbeeld. 

E-learning

Plaats van handeling is Bachten Dieke, een woonzorgcentrum in Terneuzen. Aanwezig zijn 13 medewerkers, 2 leden van de cliëntenraad en 1 familielid van een bewoner. Voorafgaand aan de bijeenkomst hebben zij de derde e-learningmodule uit de cursus Familievriendelijk werken doorgenomen. De antwoorden daarbij zijn voor Trees Coucke, werkzaam bij sTimul Terneuzen, en Alie Kooiman (LOC Zeggenschap in Zorg) een kapstok om met de aanwezigen na te gaan wat familievriendelijk werken inhoudt, welke hobbels je tegenkomt en hoe je die kunt nemen. 

Soorten families

‘De rol van familieleden in de zorg neemt toe, mede door het overheidsbeleid’, schetst Gerry van der Hulst van het bureau De Professionele Mens. ‘Dat lukt alleen als er een goede relatie bestaat tussen de medewerkers van de zorginstellingen en de familie van de bewoners.’ Zo’n goede relatie ontstaat niet vanzelf. Daarom ontwikkelde Van der Hulst met subsidie van het Nationaal Programma Ouderenzorg van ZonMw de cursus ‘Familievriendelijk werken.’ Deze bestaat uit diverse e-learningmodules voor zowel medewerkers als leidinggevenden en diverse bijeenkomsten op locatie. Deelnemers leren onder meer over de driehoek cliënt, personeel en familie, over verschillende soorten families en de diverse rollen die naasten in de zorg kunnen spelen. Ook cliëntenraden en familieleden doen aan het project mee.

Betere zorg

‘Hier in Bachten Dieke zijn we een half jaar geleden gestart met de cursus’, vertelt projectondersteuner Mieke de Bruijn. ‘Niet dat er signalen waren dat de samenwerking tussen het personeel en de familie van onze bewoners slecht verloopt. Maar we vinden dat het altijd beter kan. Want hoe beter de samenwerking met de familie, des te beter kunnen wij voor onze bewoners zorgen.’

‘We hebben tegenwoordig een moeilijke boodschap voor mantelzorgers’

Dat de samenwerking tussen personeel en familie niet altijd vlekkeloos verloopt, wordt al snel duidelijk als de tongen loskomen. Het voorbeeld van het e-mailbericht naar het moeilijk bereikbare familielid leidt ook tot de opmerking dat het wel prettig zou zijn als naasten ook snel reageren op vragen die via de mail worden gesteld. Trees Coucke merkt op dat dit duidelijk maakt hoe belangrijk het is met de familieleden hierover goede afspraken te maken. En regelmatig met hen te evalueren of die afspraken nog voldoen. 

Conflictueuze familie

Naar aanleiding van de uitgevoerde e-learningmodule komt het onderwerp ‘conflictueuze familie’ aan de orde. Herkenbaar voor alle aanwezigen. ‘Ik heb een familie wel eens gevraagd de onderlinge onenigheden even opzij te leggen voor de zorg van hun vader of moeder’, merkt een van de aanwezigen op. ‘Maar dat vind ik best moeilijk.’ Een ander merkt op: ‘Ik heb soms het gevoel dat ruziënde familieleden via mij hun gelijk willen halen.’

‘Ga niet te veel uit van aannames die je maakt over wat er speelt in een familie, maar vraag wat ieder familielid wel of niet weet over de bewoner’, adviseert Alie Kooiman. ‘Breng de familie zo goed mogelijk in kaart’. Dat stuit soms echter op praktische problemen. ‘Wij mogen doorgaans alleen één familielid benaderen, de contactpersoon. Die moet de informatie in de familie verspreiden’, klinkt het. 

Moeilijke boodschap 

Het contact met de familie van bewoners met dementie kent nog een extra dimensie, blijkt uit de antwoorden bij de e-learningmodule. Kooiman: ‘De familie vindt dementie moeilijk om mee om te gaan en begrijpt het veranderende gedrag van hun naaste vaak niet. Een ander punt is dat we tegenwoordig een moeilijke boodschap hebben voor mantelzorgers. Bij opname in het woonzorgcentrum zit de taak van de mantelzorger er niet op. Ook in het woonzorgcentrum wordt een bijdrage van de familie verwacht.’

Minicursus dementie

Coucke geeft een minicursus over dementie en hoe het gedrag van dementerenden te verklaren is uit het stadium van dementie. Die kennis kan het personeel gebruiken om mantelzorgers uit te leggen waar afwijkend gedrag uit voortkomt en ze tips te geven over de omgang met hun familielid. De uitleg is voor het personeel aanleiding Coucke te vragen dit nog een keer te komen vertellen voor de familieleden van de bewoners van Bachten Dieke. Een mooi punt voor het actieplan dat het personeel de komende maanden gaat opstellen, als afsluiting van de cursus. Het effect van de nascholing wordt onder andere in kaart gebracht door de beleving van de familie van de bewoners over enige tijd te meten en deze te vergelijken met de nulmeting die vorig jaar is uitgevoerd. 

Tekst: Marten Dooper
Foto: Hugo Fermont