Ga direct naar de inhoud Ga direct naar het hoofdmenu Ga direct naar het zoekveld
 
Meer aandacht nodig voor voorstadia

‘Bevolkingsonderzoek darmkanker effectief’

Internationaal behoort Nederland met het bevolkingsonderzoek darmkanker tot de koplopers. Hoogleraar Evelien Dekker (AMC) is enthousiast over de resultaten. Nieuwe wetenschappelijke inzichten laten zien dat er meer maatwerk nodig is bij de toepassing van de ontlastingstest, en een betere opsporing van poliepen.

‘We lopen in de wereld voorop met ons huidige bevolkingsonderzoek darmkanker,’ stelt Evelien Dekker, maag-darm-leverarts en hoogleraar gastro-intestinale oncologie bij het Academisch Medisch Centrum (AMC). Sinds 2014 krijgen personen tussen de 55 en 75 jaar om het jaar een test toegestuurd die bestaat uit een buisje met daarin een staafje, dat zij in hun ontlasting moeten prikken. Vervolgens sturen deelnemers de test terug. Binnen twee weken weten ze of vervolgonderzoek nodig is.

Deelnamebereidheid

De positie in de internationale top dankt Nederland aan de wetenschappelijke voorbereiding van het bevolkingsonderzoek, de nauwgezette implementatie én de deelnamebereidheid, die de hoogste ter wereld is, constateert Dekker. Uit cijfers van het RIVM blijkt dat in 2015 van de 1,2 miljoen aangeschreven personen er zo’n 850.000 mensen (73 procent) aan het bevolkingsonderzoek deelnamen door de test in te sturen. Als in de ontlasting bloed wordt gevonden, volgt een coloscopie. Hierbij bekijkt de arts met een endoscoop de binnenkant van de dikke darm. Op die manier wordt naar schatting 75 procent van de gevallen van darmkanker ontdekt. Ook speurt de arts naar poliepen, die ter preventie meteen worden verwijderd. ‘Ongeveer één op de twintig poliepen ontwikkelt zich tot darmkanker. Hoe groter en onrustiger de poliep, hoe vaker dat gebeurt,’ zegt Dekker.

Beste middel

Dekker volgt alle darmkankerstudies op de voet. Zo promoveerde Marjolein Greuter (VUmc) onlangs op een wiskundig model om de effecten van het bevolkingsonderzoek te berekenen. Uit haar berekeningen blijkt dat dertig jaar screenen het aantal patiënten darmkanker met 35 procent zal verminderen, en de sterfte met 47 procent. Ook onderzocht de promovenda of een CT-scan (combinatie van vele röntgenfoto’s) of MRI-scan (patiënt ligt in een magnetische tunnel) beter zou werken. Maar Greuter constateerde dat deze te duur zijn en tot minder gezondheidswinst leiden. ‘De ontlastingstest is voorlopig het beste middel dat we hebben voor een vroegtijdige opsporing van kanker onder de Nederlandse bevolking,’ concludeert Dekker.

‘De huidige test is beter in het opsporen van kanker, dan in het opsporen van grote of onrustige poliepen’  

Toch is de huidige ontlastingstest nog niet perfect. Te vaak gaat het alarm af terwijl er niets aan de hand is. Duizenden mensen krijgen daardoor ten onrechte een coloscopie. Dekker: ‘Dat is ongewenst, want deze mensen maken zich voor niets zorgen. Bovendien ondergaan ze een ingreep die belastend is, waar risico aan verbonden is en die geld kost.’ Ook mist de ontlastingstest nog altijd een kwart van de kankergevallen, die dan hopelijk in een volgende screeningsronde ontdekt worden. De grote en onrustige poliepen worden in ruim de helft van de gevallen niet gevonden. ‘De huidige test is beter in het opsporen van kanker, dan in het opsporen van grote of onrustige poliepen,’ stelt Dekker.

Onderzoeker

Traditionele poliepen

Er zijn verschillende soorten poliepen. ‘Adenomen, de traditionele poliepen die we al lang kennen als voorloper van darmkanker, zijn beter herkenbaar en bloeden sneller. Deze poliepen zijn met een endoscoop goed op te sporen,’ zegt Dekker. Als ze worden ontdekt bij de coloscopie, worden ze meteen verwijderd.

Geserreerde poliepen

Een ander verhaal zijn de geserreerde poliepen. Voorheen werd ten onrechte gedacht dat deze poliepen onschuldig waren. Dekker was promotor van het onderzoek door Joep IJspeert (AMC), die stelt dat deze geserreerde poliepen naar schatting 15 à 30 procent van de darmkanker-gevallen veroorzaken. Het probleem is echter dat zij minder opvallen omdat ze vlak, rimpelig en licht van kleur zijn. Ook als ze flink ontwikkeld zijn, spoort de ontlastingstest ze slecht op. Daarnaast zijn ze de belangrijkste voorloper van de gevallen van darmkanker die niet door de coloscopie voorkomen worden. ‘Het is belangrijk om endoscopisten en pathologen te trainen in het leren herkennen van deze poliepen,’ stelt Dekker.

Persoonlijk risicomodel

Ook is er nog een wereld te winnen voor patiënten die na verwijdering van poliepen in het surveillanceprogramma terechtkomen, wat betekent dat ze binnen enkele jaren opnieuw een coloscopie krijgen. Het promotieonderzoek van Greuter toont echter aan dat dit nauwelijks leidt tot vermindering van darmkanker, en niet kosteneffectief is. Het voortschrijdend wetenschappelijk inzicht zal leiden tot een betere aanpak, stelt de hoogleraar. ‘De huidige ontlastingstest is een goede en goedkope test, die we slimmer kunnen inzetten in combinatie met risicofactoren van de individuele deelnemer zoals leeftijd, geslacht, wel of niet roken en erfelijkheid. Dus niet langer one-size fits all, maar een risicomodel per persoon.’

Verplichting

Dekker is enthousiast over het resultaat tot nu toe. ‘Het is fantastisch wat het bevolkingsonderzoek teweeg heeft gebracht: de vele mensen die deelnemen, de hoge kwaliteit van de artsen in de keten en het terugdringen van darmkanker. Het is belangrijk om nieuwe studies te blijven doen en daarmee het bevolkingsonderzoek steeds verder te optimaliseren. Veel landen kijken naar Nederland. De internationale status schept ook de verplichting om ons verder te ontwikkelen.’

Tekst: Tjitske Lingsma
Foto in header: Paul van Riel, Hollandse Hoogte
Foto in artikel: Maag Lever Darm Stichting